PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Trening Zastępowania Agresji (TZA) jako metoda przeciwdziałania agresji i przemocy

W ostatnim czasie obserwuje się nasilenie przemocy i agresywnych zachowań wśród dzieci i młodzieży. Z danych policji wynika, że w 1997 r. aż 56 tyś. nieletnich weszło w konflikt z prawem (to dwukrotnie więcej, niż w 1987r.) Ponieważ owi nieletni większość swojego czasu spędzają w szkole, domach rodzinnych, przed telewizorem i przy komputerze oraz w grupach rówieśniczych należy przypuszczać, że to właśnie są źródła niedostosowania społecznego, które przejawia się między innymi agresywnym zachowaniem, stosowaniem przemocy, niskim poziomem lub wręcz brakiem umiejętności prospołecznych oraz niewłaściwym wnioskowaniem moralnym.

Wg definicji zachowanie agresywne jest to działanie mające na celu skrzywdzenie lub zirytowanie innej osoby. Może objawić się jako fizyczne lub słowne znęcanie się. Ponieważ, na co dzień mam do czynienia z takim właśnie zachowaniem zainteresowała mnie możliwość poznania metody pracy terapeutycznej i profilaktycznej pomocnej w przeciwdziałaniu temu zjawisku.

Program został opracowany w Centrum Badań nad Agresją Uniwersytetu w Syracuse w USA pod kierownictwem profesora Arnolda P. Goldsteina. Stosowany jest między innymi w Szwecji, a także w kilku miastach w Polsce, gdzie sprawdzono jego skuteczność. Nazywa się on treningiem przeciwdziałania agresji i przemocy rówieśniczej (z ang. Agression Replacement Training - w skrócie ART).

Warsztaty pod nazwą “Trening zastępowania agresji” zostały poprowadzone przez licencjonowane trenerki z Fundacji Dzieci niczyje z Warszawy. Zorganizowanie ich zostało włączone do Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Tczewie na rok 2002. Adresowane były do wszystkich osób zajmujących się dziećmi, a więc do nauczycieli i wychowawców wszystkich typów szkół, również integracyjnych, pracowników świetlic socjoterapeutycznych, poradni psychologiczno - pedagogicznych i pedagogów szkolnych.

Celem warsztatów było przeszkolenie trenerów do pracy z osobami narażonymi na przemoc i agresję ( są to ofiary), jak i z tymi, którzy są agresywni i przemoc stosują wobec innych (są to agresorzy). Zakładanym efektem pracy terapeutycznej ma być ograniczenie tych negatywnych zjawisk oraz zwiększenie poczucia bezpieczeństwa w szkole. Poprzez uczestnictwo w treningu dzieci powinny wypracować postawy prospołeczne, nauczyć się panowania i kontroli nad złością. Zajęcia były prowadzone przez pedagoga Małgorzatę Gontare, pracującą w Zespole Placówek Opiekuńczo - Wychowawczych w Warszawie i psychologa, socjoterapeutkę Zofię Sobolewską z Fundacji Dzieci Niczyje oraz Poradni “Opta. Obie prowadzą terapię z dziećmi i młodzieżą. Zofia Sobolewska jest autorką książki pt. “Zajęcia socjoterapeutyczne” oraz “Czytanie jest przyjemnością”.

Trening zastępowania agresji jest metodą poznawczo - behavioralną, postrzeganą jako program wielostronnej interwencji, skierowany na zmianę zachowań młodzieży agresywnej. Ma on trzy komponenty:

  • Trening umiejętności i zachowań prospołecznych
  • Trening kontroli złości
  • Trening zasad etycznych, czyli wartościowanie moralne

Można powiedzieć, że stosując ART nie wybieramy mniejszego zła, tylko większe dobro.

Trening prowadzony jest w małych grupkach ( 6-8 osób), stosowane są na nim 4 strategie nauczania (jeśli chodzi o trenowanie umiejętności i zachowań prospołecznych)

  1. modelowanie
  2. gra w rolę
  3. informacja zwrotna
  4. trening uogólniający

Ćwiczenia odbywają się w sześciu kategoriach:

  1. podstawowe umiejętności społeczne (np. rozpoczynanie rozmowy, przedstawianie się)
  2. zawansowane umiejętności społeczne (np. proszenie o pomoc, przepraszanie)
  3. kontrola emocji (np. wyrażanie uczuć, kontrola lęku)
  4. alternatywy agresji (np. negocjowanie, pomoc innym)
  5. kontrola stresu (np. postępowanie w przypadkach odrzucenia, oskarżenia)
  6. umiejętność planowania (np. stawianie celów, wybór priorytetów)

Wszystkie te ćwiczenia maja pomóc w radzeniu sobie z agresją .Chociaż kontrolowanie złości nie jest łatwe. Myśli i zachowania agresywne są “przeuczone” i “zautomatyzowane”. Agresja jest uczona wcześniej, bo już małe dziecko potrafi zachować się agresywnie i stosować wobec rówieśnika przemoc, odbierając mu np. zabawkę. Trudno jednocześnie zachować spokój, jeśli narażonym się jest na cały szereg wymyślnych fizycznych ataków:

  • uderzanie
  • kopanie
  • ciągnięcie za włosy
  • plucie
  • popychanie
  • szczypanie
  • podkładanie nogi i inne

Jest jeszcze agresja słowna: wyśmiewanie, przeklinanie, grożenie, np.

  • atak na charakter osoby (jesteś ślamazarny)
  • atak na kompetencje (jak możesz być tak głupi, weź się do nauki, bo kto ciebie zatrudni )
  • atak na pochodzenie (jesteś taki sam, jak twój ojciec)
  • atak na wygląd fizyczny (wyglądasz jak niechluj)
  • oszczercze porównanie (z ciebie nigdy nic nie będzie, co z ciebie wyrośnie)
  • stosowanie niewerbalnych symboli (robienie uwłaczających min, pukanie się w czoło, itd.)

CZYNNIKI RYZYKA PRZEMOCY RÓWIEŚNICZEJ

  • kulturowe i społeczne
  • międzyludzkie
  • psychospołeczne
  • biogenetyczne

Po zetknięciu z tymi czynnikami dziecko zaczyna samo być agresywne .Objawy są następujące:

  • Bije się - często w swojej obronie
  • Czyni na przekór - bo tylko tak może pokazać, że jest silniejsze
  • Łamie przepisy
  • Zakłóca porządek
  • Staje się wandalem
  • Stosuje zbiorową przemoc

Istotnymi oznakami występowania przemocy wobec dziecka jest:

  • zwiększone poczucie lęku
  • zwiększone poczucie strachu
  • nastrój przygnębienia
  • zakłócenia snu, apetytu
  • zaburzenie koncentracji, wydalania
  • odtwarzanie traumy (w zabawie odtwarza sytuacje, w których zaznało przemocy)
  • fizyczne okaleczenia (w miejscach, w których samo nie zrobi sobie krzywdy - przemoc seksualna)

Źródła powstawania agresji

Media, tak wszechobecne w naszym życiu, mają ogromny wpływ na ukształtowanie wartości, poglądów i zachowań dzieci. Oprócz walorów edukacyjnych i poznawczych niosą jednak ze sobą niebezpieczeństwo niekontrolowanego wpływu na młodego człowieka. Sceny przemocy pojawiające się w filmach są szczególnie szkodliwe. Setki badań potwierdziły, że dzieci oglądające przemoc same są skłonne ją stosować. One uczą się obserwując innych ludzi, a telewizja pozwala im na tę obserwację dostarczając wzorów. Badania wykazują też, że zachowania społeczne dorosłych ukształtowane są przez to, co oglądali, jako dzieci .Tak więc przemoc w mediach stymuluje agresję .Dzieci mając przez cały czas kontakt z nią, wykształcają nawyk agresywnego zachowania, który z czasem coraz trudniej zmienić. Działa tu mechanizm uczenia się społecznego: czyli identyfikowania się z modelem oglądanym na ekranie.Chłopcy identyfikują się z mężczyznami, a dziewczynki z kobietami, bo i te stały się modelami agresji.

Definicja : przemoc w mediach to graficzne, wizualne obrazy, przedstawiające akty agresji fizycznej dokonane przez jednego człowieka wobec drugiego.

Podobnie jest z grami komputerowymi .Można sądzić, że skoro oglądanie scen przemocy w telewizji wpływa na agresywność dzieci, to korzystanie z gier o podobnej treści ma na nie jeszcze silniejszy wpływ. Przeprowadzono badania ,aby stwierdzić, czy dzieci korzystające z “agresywnych” gier komputerowych różnią się od dzieci, które takich gier nie używają, pod względem agresywności i wrażliwości moralnej. Badaniami objęto chłopców w wieku 12-15 lat. Zajmowali się oni grami komputerowymi przez 10 godz. tygodniowo. Grupa pozostała nie miała w domu komputera i nie grała nigdzie indziej w gry.

Wyniki były następujące: chłopcy “komputerowi” okazali się bardziej agresywni, charakteryzowali się też większym napięciem emocjonalnym i mniejszym uwrażliwieniem na dobro i zło, czyli ich wrażliwość moralna była niższa.

Dzieci bawiąc się w “zabijanie” podczas gry oswajają się z okrucieństwem. Następuje u nich obniżenie wrażliwości moralnej, a ponadto utożsamiając się z bohaterem z ekranu, naśladują go i przenoszą jego styl zachowania do realnego życia. Przemoc przejawiana w grach nie jest karana, ale przeciwnie - nagradzana punktami, poczuciem sukcesu. Często jest usprawiedliwiana tym, że walka toczy się w “słusznej sprawie, chociaż są i takie gry, w których uczestnik może wybierać, czy będzie walczyć po stronie dobra czy zła. Dziecko korzystając z gier samo dokonuje wielkiej ilości symulowanych morderstw. Jest nie tylko obserwatorem przemocy, ale i jej egzekutorem.

Wielokrotne oglądanie scen przemocy i krzywdy, początkowo wzruszające, z czasem staje się coraz bardziej obojętne. Następuje desensytyzacja, czyli zobojętnieni, znieczulenie na tego typu sceny, które muszą być coraz bardziej wstrząsające, aby wywołać reakcję. Oprócz tego, podczas częstego oglądania takich scen widzowie nabierają przekonania o ich normalności, nie mając poczucia winy przy własnych agresywnych zachowaniach. Jest to mechanizm tzw. społecznej słuszności, który polega na tym, że ludzie przekonani o jakimś postępowaniu,( bo wszyscy tak robią), dochodzą do wniosku, że zachowanie takie jest słuszne (mechanizm ten jest celowo wykorzystywany np. w reklamach). Prowadzone badania pokazały, że zachodzi wysoka korelacja miedzy oglądaniem scen przemocy w wieku lat ośmiu a późniejszym posługiwaniem się przemocą w dorosłym życiu.

Podczas kontaktu wizualnego z przemocą zachodzą następujące procesy:

  • uczenie się przez obserwację - włączenie do repertuaru swoich zachowań zachowania innych ludzi. wykazano, że stopień, w jakim dziecko naśladuje aktorów, zależy w dużej mierze od tego, jakie wzmocnienie otrzymuje aktor. Jeśli zostaje nagrodzony za agresywne zachowanie, istnieje większe prawdopodobieństwo, że dziecko będzie naśladować to zachowanie
  • znieczulenie - redukowanie negatywnej reakcji na przemoc poprzez ciągłe oglądanie przemocy
  • przeniesienie pobudzenia - z fikcji do rzeczywistości
  • torowanie poznawcze - oglądanie aktów przemocy aktywizuje złe myśli, emocje i zachowania torując im drogę i nie dopuszczając pozytywnych
  • usprawiedliwianie - w kontekście obserwowanych bardzo często zachowań agresywnych, własne zachowania agresywne wydają się być normalne, prawidłowe. Nie pojawia się więc poczucie winy

Biorąc powyższe fakty pod uwagę należy prowadzić szeroko rozumianą edukację medialną, by nauczyć dzieci korzystania z mediów, by same potrafiły wyłączyć telewizor w momencie, gdy okazuje się, że film obfituje w wiele scen przemocy.

Dom rodzinny jest niestety również źródłem powstawania agresji. Dzieje się tak wtedy, gdy dziecko spotyka się z chłodem uczuciowym lub nadmierną opiekuńczością ze strony rodziców, z ich dwulicowością i materializmem, z surowością i przesadnym stawianiem wymagań wobec dziecka, z tolerowaniem lenistwa, kłamstwa, oszustwa itd. Każdy konflikt dziecko przeżywa bardzo mocno, kodując negatywne emocje.
Również w szkole dziecko spotkać się może z niewłaściwym traktowaniem. Często te, które nie nadążają za programem nauczania są poniżane, wyśmiewane przez kolegów, a niekiedy i przez nauczycieli. Bardzo przez to cierpią, gdyż nie mają zrozumienia, poczucia bezpieczeństwa, ani w domu, ani w szkole. Ponieważ dziecko cechuje mała wytrwałość i słaby krytycyzm, więc łatwo wpada w konflikty i nie mogąc sobie poradzić z życiem, decyduje się na przykład na wagary lub ucieczki z domu.

CZYM DZIECKO ŻYJE, TEGO SIĘ NAUCZY

1.     Jeśli dziecko żyje w atmosferze krytyki - uczy się potępiać

2.     Jeśli dziecko doświadcza wrogości - uczy się walczyć

3.     Jeśli dziecko musi znosić kpiny - uczy się nieśmiałości

4.     Jeśli dziecko jest zawstydzane - uczy się poczucia winy

5.     Jeśli dziecko żyje w atmosferze tolerancji - uczy się być cierpliwym

6.     Jeśli dziecko żyje w atmosferze zachęty - uczy się ufności

7.     Jeśli dziecko jest akceptowane i chwalone - uczy się doceniać innych

8.     Jeśli dziecko żyje w atmosferze uczciwości - uczy się sprawiedliwości

9.     Jeśli dziecko żyje w poczuciu bezpieczeństwa - uczy się ufności

  1. Jeśli dziecko żyje w atmosferze akceptacji i przyjaźni - uczy się, jak znaleźć miłość w świecie

PIĘC PRAW OSOBISTYCH
(NAPISANYCH PRZEZ JEDNEGO Z TWÓRCÓW ASERTYWNOŚCI HERBERTA FENSTERHEIMA)

  1. Masz prawo do robienia tego, co chcesz - dopóty, dopóki to nie rani kogoś innego.
  2. Masz prawo do zachowania swojej godności poprzez asertywne zachowanie - nawet jeśli to rani kogoś innego - dopóty, dopóki twoje intencje nie są agresywne tylko asertywne .
  3. Masz prawo do przedstawienia innym swoich próśb - dopóty, dopóki uznajesz, że jedna osoba ma prawo odmówić.
  4. Istnieją takie sytuacje między ludźmi, w których prawa nie są oczywiste
  5. Masz prawo do korzystania ze swych praw.

ASERTYWNOŚĆ

to pełne, bezpośrednie i stanowcze, spokojne wyrażenie swoich uczuć, poglądów i postaw wobec innych osób, w sposób respektujący poglądy i postawy tych osób. Jest to umiejętność, dzięki której ludzie otwarcie wyrażają swoje myśli, uczucia, uczucia i przekonania, nie lekceważąc jednocześnie uczuć i poglądów swoich rozmówców.
Jeśli chociaż kilkoro spośród uczniów, będzie w stanie po treningu opanować swoją agresję to uważam, że zajęcia te są skuteczne.

Opracowała: mgr Ewa Kownacka


BIBLIOGRAFIA

  1. Materiały szkoleniowe z Kursu Trening Zastępowania Agresji (ART)
  2. WYCHOWAWCA (nr 5/1998, 12/1998, 12/1999, 2/2000, 6, 11/2002,
  3. LIDER nr 1/2002 ,
  4. PROBLEMY WYCHOWAWCZE nr 5/1998,
  5. LIDER nr 1/2002,
  6. Problemy wychowawcze nr 5/1998
Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja