PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Zaburzenie osobowości

Zaburzenie osobowości jest stanem psychicznym, w którym następuje częściowa dezintegracja psychiki, rozchwianie emocjonalne, szybkie gwałtowne zmiany osobowości.

Osobowość może ulec dezintegracji, gdy dochodzi do traumatycznych przeżyć osobistych, uzależnień lub może być jednym z objawów niektórych chorób psychicznych. Zaburzenia osobowości nie są typowymi zespołami klinicznymi, to raczej stany behawioralne i psychospołeczne.

Zaburzenia osobowości przejawiają się skrajną lub znaczącą odmiennością w porównaniu z przeciętnym w danej kulturze sposobem spostrzegania, myślenia i odczuwania, a zwłaszcza sposobem odnoszenia się do innych. Odmienność ta dotyczy sposobu postrzegania i interpretowania wydarzeń i zachowań ludzi, wyobrażeń o sobie i innych, niedostosowaniu przeżywanych emocji do sytuacji, nieadekwatnej intensywności przeżywanych emocji, trudności w panowaniu nad impulsami i popędami oraz niepożądanym postępowaniu w sytuacjach międzyludzkich.

Powyższy model opiera się na założeniach, że:

1.     osobowość to wewnętrzny system regulacji pozwalający na adaptację i wewnętrzną integrację myśli, uczuć i zachowania w określonym środowisku w wymiarze czasowym (poczucie stabilności).

2.     zaburzenie to efekt niedopasowania potrzeb, sposobu ich zaspokajania i sposobu realizacji zadań jednostki na danym etapie życia do wymogów społecznych czyli aktywności własnej do wymagań społecznych i kulturowych obowiązujących w środowisku jednostki.

Osobowość to zespół trwałych wzorców myślenia, odczuwania i zachowania, charakteryzujący indywidualny styl życia i sposób adaptacji jednostki.
Osobowość jest efektem współdziałania czynników konstytucjonalnych, rozwojowych
i doświadczeń społecznych. Natomiast zaburzenia osobowości i zachowania to rozmaite rodzaje funkcjonowania, mające jakość choroby.
Zaburzenia osobowości są głęboko zakorzenionymi i utrwalonymi wzorcami zachowania, mającymi charakter sztywnych, nie dostosowanych do sytuacji reakcji na rozmaite okoliczności, zarówno zachodzące w życiu wewnętrznym, psychicznym jednostki, jak i w interakcjach społecznych. Zaburzenia osobowości uważa się za jedną z przyczyn powstawania innych chorób: nerwic, psychoz, uzależnień, itp.
Wcześniej uważano, że zaburzenia osobowości są tożsame z nerwicowymi, jedynie sztucznie od nich oddzielone. Nieraz opisy zaburzeń osobowości były prawie identyczne z opisami zaburzeń nerwicowych (np. osobowość i nerwica histeryczna). Obecnie częściej uznaje się, że jedną z przyczyn zaburzeń nerwicowych są szczególne cechy osobowości, stanowiące tzw. osobowość psychoneurotyczną. Ta zaburzona osobowość stanowi predyspozycję do powstawania zaburzeń nerwicowych.
Wiele form i odmian osobowości, wymienianych w różnych systemach klasyfikacyjnych jako „typy osobowości”, nie ma wymiaru chorobowego ani nie jest podłożem powstawania zaburzeń zdrowia. Nasilenie lub deficyty w zakresie poszczególnych cech mogą nieco utrudniać funkcjonowanie jednostki (np. skrajna ekstrawersja lub introwersja), ale nie powodują znaczniejszych zakłóceń, wymagających leczenia.

Zaburzenia osobowości, rozumiane jako zaburzenia funkcjonowania jednostki w jej środowisku społecznym, mogą wynikać przede wszystkim z uszkodzenia somatycznego, organicznego. W przypadku stwierdzenia uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego - używa się terminu „charakteropatia”, dla odróżnienia od zaburzeń uwarunkowanych psychospołecznie, tzw. psychopatii.

„Charakteropatia” związana jest z zachowaniami aspołecznymi i antyspołecznymi (osobowość zaburzona lub nieprawidłowa). Przyczyna tkwi w uszkodzeniach ośrodkowego układu nerwowego różnej etiologii: charakteropatia pourazowa, alkoholowa, w następstwie zapalenia mózgu, zespół po wstrząśnieniu mózgu (dawniej encefalopatia) i inne. Charakteropatia stanowi odmianę zespołu psychoorganicznego. W charakteropatii zaburzone są procesy emocjonalno - popędowe oraz zdolności ukierunkowania, integracji i kontroli działania.

Leczenie zaburzeń osobowości

Podstawową metodą leczenia zaburzeń osobowości jest psychoterapia grupowa i indywidualna, której efektywność ocenia się na około 40 - 64 %. Za najbardziej odpowiednią formę oddziaływań psychoterapeutycznych, bez względu na kierunek teoretyczny, uważa się tzw. psychoterapię wglądową. Psychoterapia jest jedyną przyczynową metodą leczenia. Powinna być wspomagana terapią rodzin lub małżeńską.

Pozytywne rezultaty leczenia zależą głównie od dwóch zasadniczych elementów:

  • klinicznej postaci zaburzeń osobowości
  • stopnia trwałości zaburzonych cech osobowościowych, tzn. czy ustępują wraz z wiekiem i doświadczeniem, czy też utrzymują się aż do wieku dorosłego.

Często zdarza się, że pacjenci z zaburzeniami osobowości są leczeni farmakologicznie, podobnie jak chorzy cierpiący na nerwicę. Przy niektórych zaburzeniach osobowości podawane są leki przeciwlękowe, uspokajające i obniżające napięcie, leki psychotropowe. Typowym objawem niedojrzałej osobowości jest stosowanie wobec siebie zbyt surowych nakazów i zakazów, przeżywanie wewnętrznych konfliktów, ciągłych wahań, niemożności uwolnienia się od natrętnych myśli, uczuć i wyobrażeń.

Osobowość to złożona struktura, dlatego jej zaburzenia mogą mieć wiele źródeł, różny patomechanizm, rozmaita może być symptomatologia.
Często u uczniów w wieku szkolnym można zauważyć istotne zmiany dotyczące w/w kwestii, może to jest smutne, ale zaburzenia osobowości należy traktować jako efekt patologizacji procesu rozwoju dziecka .

“Osobowość “, chociaż słowo to używane jest w wielu różnych znaczeniach, większość tych popularnych znaczeń daje się zakwalifikować do dwóch grup.
W pierwszym zastosowaniu termin “osobowość” oznacza umiejętność czy zręczność w kontaktach społecznych. Osobowość jednostki oceniana jest ze względu na jej zdolności wzbudzania pozytywnych reakcji u różnych osób w różnych okolicznościach.
W drugim zastosowaniu osobowość rozumiana jest jako najbardziej wyraźne i rzucające się w oczy wrażenie, jakie jednostka wywiera na innych ludziach. O jednostce mówi się wtedy, iż ma “osobowość agresywną”, “uległą” czy “lękową”.

Znany amerykański psycholog Gordon Allport, twierdził iż “osobowość jest dynamiczną organizacją w jednostce tych systemów psychofizycznych, które determinują jej specyficzne przystosowanie do jej środowiska”. Osobowość nieustannie rozwija się i zmienia, istnieje realnie i ma swe neuronowe i fizjologiczne korelaty.
Wyrażenie “osobowość” rozumiana jako organizacja, oznacza, że składa się ona z różnych jakościowo elementów, takich jak np. potrzeby, postawy, mechanizmy obronne, cechy obrazu siebie.
Rozwój osobowości człowieka, jego postawy i zachowania wobec innych ludzi i społeczeństwa jako całości kształtują się w latach najwcześniejszego dzieciństwa. Warunkiem prawidłowego rozwoju emocjonalnego i społecznego jest środowisko rodzinne, w którym dziecko od początku pełni rolę społeczną, w którym czuje się akceptowanym i pełnowartościowym członkiem.

Człowiek o “dojrzałej osobowości”, to taki który ma wyrobiony charakter, silną wolę, rozwinął w sobie prawidłowy mechanizm radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Pragnąc przeżywać radość wyższego rzędu, dąży on do realizacji wartości specyficznie ludzkich, jak życzliwość, miłość, wierność, szlachetność, poświęcenie, wspaniałomyślność, odpowiedzialność. Działa w obronie swoich praw i stara się słusznym gniewem tę krzywdę odeprzeć, a także potrafi znieść ból, frustracje czy kryzysy rozwojowe, rodzinne i inne.
Zaburzenia osobowości przejawiają się przede wszystkim w zachowaniu i działaniu, a nie spostrzeganiu, funkcjach poznawczych lub zaburzeniach emocjonalnych.

W zaburzeniach osobowości zostały wyróżnione 4 podkategorie:

  1. zaburzenia układu cech osobowości (osobowość nieadekwatna, schizoidalna, cyklotymiczna, paranoidalna)
  2. zaburzenia poszczególnych cech osobowości (niedojrzałość lub chwiejność emocjonalna, osobowość biernie agresywna, kompulsywna lub zaburzenie jakiejkolwiek pojedynczej cechy)
  3. socjopatyczne zaburzenia osobowości, które charakteryzują działania prowadzące do naruszenia powszechnych standardów etycznych, moralnych, społecznych (reakcje antyspołeczne, zboczenia seksualne, alkoholizm, narkomania, lekomania)
  4. symptomy specjalne - charakterystyczne jest występowanie pojedynczego objawu (często u dzieci np.: jąkanie, moczenie) .

Zaburzenia osobowości stanowią stan pogranicza między patologią a normą. Charakteryzują się małą dynamiką i pewną stabilnością kliniczną. Są zaliczane do najważniejszych problemów klinicznych i psychospołecznych.

Analizy osobowości neurotycznej w naszych czasach dokonała Karen Horney, przedstawiła ona listę dziesięciu potrzeb, które się nabywa w wyniku prób znalezienia rozwiązania problemu zaburzonych stosunków z ludźmi. Potrzeby te Horney nazywa “neurotycznymi”, ponieważ są to irracjonalne rozwiązania tego problemu.

  1. Neurotyczna potrzeba uczucia i uznania. Potrzebę tę charakteryzuje niewybiórcze pragnienie podobania się innym i spełniania ich oczekiwań. Jednostka zabiega o dobrą opinię innych i jest niezwykle wrażliwa na wszelkie oznaki odtrącenia czy nieprzychylności.
  2. Neurotyczna potrzeba “partnera”, który weźmie w swe ręce życie danej osoby. Osoba mająca taką potrzebę jest pasożytem. Przypisuje nadmierną wartość miłości i obawia się bardzo, że zostanie porzucona i osamotniona.
  3. Neurotyczna potrzeba zamykania swego życia w wąskich granicach. Człowiek odczuwający taką potrzebę jest niewymagający, zadowala się małym, woli pozostać na uboczu i nade wszystko ceni skromność.
  4. Neurotyczna potrzeba władzy. Potrzeba ta wyraża się w pożądaniu władzy dla niej samej, w zasadniczym braku szacunku dla innych oraz bezkrytycznej gloryfikacji siły i pogardzie dla słabości.
  5. Neurotyczna potrzeba wykorzystywania innych.
  6. Neurotyczna potrzeba prestiżu. O samoocenie osoby z taka potrzebą decyduje to, jak duże uznanie okazują jej inni.
  7. Neurotyczna potrzeba podziwu własnej osoby. Jednostka odczuwająca taką potrzebę ma wyolbrzymiony obraz własnej osoby i pragnie być podziwiana za to, co sobie przypisuje, a nie za to, czym naprawdę jest.
  8. Neurotyczna ambicja dotycząca osobistych osiągnięć. Człowiek mający taką ambicję chce być rzeczywiście najlepszy i dąży do coraz większych osiągnięć w wyniku podstawowego braku poczucia bezpieczeństwa.
  9. Neurotyczna potrzeba samowystarczalności i niezależności. Rozczarowawszy się kontaktami z ludźmi, jednostka odsuwa się od innych i nie chce wiązać się z nikim ani z niczym. Staje się samotnikiem.
  10. Neurotyczna potrzeba perfekcji i nienaruszalności. W obawie przed krytyką, osoba odczuwająca taką potrzebę stara się być niedostępna i nieomylna.

W 1945 roku Horney przeprowadziła klasyfikację tych dziesięciu potrzeb, dzieląc je na trzy kategorie:

1)     dążenie ku ludziom np. potrzeba miłości,

2)     odsuwanie się od ludzi, np. potrzeba niezależności,

3)     występowanie przeciw ludziom np. potrzeba władzy.

Powyższe potrzeby stanowią źródła wewnętrznych konfliktów. Podczas gdy osoba normalna może rozwiązać te konflikty, osoba neurotyczna ze względu na cechujący ją silniejszy lęk podstawowy musi stosować rozwiązania irracjonalne i sztuczne. Wszystkie te konflikty są do uniknięcia lub można je łatwiej rozwiązać, jeśli dziecko wychowuje się w domu, w którym znajduje poczucie bezpieczeństwa, zaufanie, miłość, szacunek, tolerancję i serdeczność.
Neurotykiem prawdopodobnie stanie się ten, kto przeżywał zdeterminowane kulturowo trudności w intensywnej postaci, przeważnie w formie doświadczeń okresu dzieciństwa.

“Psychopatia” - to trwały defekt osobowości o nieuchwytnej etiologii. Jest niekorzystnym pod względem społecznym odchyleniem od normy w zakresie struktury osobowości, zwłaszcza życia uczuciowego, woli, charakteru oraz napędu psychoruchowego. Psychopatię najczęściej uważa się za patologiczny rozwój osobowości powstały pod wpływem niepomyślnych warunków zewnętrznych przy współudziale odbiegających od normy cech wrodzonych.
Objawia się trudnościami w zakresie współżycia z innymi ludźmi, prowadzącymi często do zachowań antyspołecznych, przyczyn należy poszukiwać w negatywnym oddziaływaniu środowiska społecznego. Charakterystyczne dla osobowości psychopatycznej jest stępienie wrażliwości emocjonalnej i obniżenie reaktywności na kary i nagrody o charakterze społecznym.
U tych osób emocje i popędy często przejawiają się w sposób niepohamowany, bez odpowiedniej modulacji adekwatnej do sytuacji, osoby te nie są skłonne do odraczania zaspokajania swych potrzeb, do przejawiania poczucia winy i wstydu.

Podobne zaburzenia osobowości występują w socjopatii, spowodowane niewłaściwymi warunkami wychowawczymi i środowiskowymi, polegające na nieprzystosowaniu się jednostki do życia w społeczeństwie. Przejawia się to w kłopotliwym dla otoczenia zachowaniu.
Nieprawidłowy rozwój osobowości w kierunku socjopatii cechują zaburzenia procesów emocjonalno - motywacyjnych. Nieprawidłowy proces przyswajania norm, wzorców zachowania, wytwarzania idealnego obrazu świata i siebie, typowy dla socjopatycznego rozwoju osobowości występuje wówczas gdy:

  1. dziecku brakuje wzorca do naśladowania i identyfikacji
  2. rodzice nie budzą szacunku dziecka i jego pozytywnych uczuć
  3. wadliwy jest system zewnętrznych wymagań, co nie sprzyja przekształcaniu się ich w wewnętrzne wymagania.

Do zaburzeń osobowości o charakterze socjopatycznym zaliczamy również:

Toksykomanię - jest to zależność chemiczna, polegająca na silnej potrzebie fizycznej i psychicznej przyjmowania substancji odurzających. W osobowości toksykomana funkcje psychiczne ulegają częściowej lub całkowitej degradacji. Są to jednostki słabe, uległe, bezwolne, u których zauważa się brak określonych wartości i pozytywnego wzorca, egocentryzm oraz chwiejność emocjonalną z poczuciem zagrożenia. Do tego dochodzi sztywność w stosunkach międzyludzkich, obniżona samokontrola, zmniejszony próg wytrwałości, objawy neurotyczne oraz paranoidalne.

Osobowość o charakterze dogmatycznym cechuje kierowanie się w działaniu przede wszystkim oceną źródeł, z których pochodzą informacje dotyczące określonych sytuacji, a nie obiektywnymi cechami informacji. Bezpośrednią przyczyną kształtowania się tego typu osobowości jest lęk wywołany przez zagrożenia płynące z zewnątrz. Jednostka broni się przed nim najpierw poprzez identyfikację z rodzicami, a w późniejszym okresie z innymi zewnętrznymi autorytetami

Objawy wg DSM IV

W przebiegu zaburzeń osobowości, które nie są efektem organicznego uszkodzenia mózgu, lub choroby psychicznej (oś I), występują zwykle następujące objawy:

  • znacząco dysharmonijne postawy lub zachowania, wyrażające się w takich obszarach życia psychicznego jak: afektywność, kontrola zachowań impulsywnych, style myślenia lub przeżywania, relacje z innymi osobami;
  • wzorce zachowań trwają przez długi okres i nie są ograniczone do zaostrzenia innego zaburzenia psychicznego;
  • wzorce zachowań utrudniają funkcjonowanie oraz relacje z innymi osobami;
  • zaburzenia osobowości rozpoczynają się w okresie dzieciństwa lub adolescencji i trwają w okresie dorosłości;
  • subiektywne uczucie dyskomfortu w przebiegu zaburzeń osobowości pojawiają się zwykle w późniejszym okresie jej trwania;
  • zaburzenia te prowadzą zwykle do gorszego funkcjonowania społecznego lub zawodowego.

Podział zaburzeń osobowości wg ICD-10

  • Specyficzne zaburzenia osobowości F60
    • Osobowość paranoiczna F60.0
    • Osobowość schizoidalna F60.1
    • Osobowość dyssocjalna F60.2
    • Osobowość chwiejna emocjonalnie F60.3
      • Osobowość chwiejna emocjonalnie typ impulsywny F60.30
      • Osobowość chwiejna emocjonalnie typ borderline F60.31
    • Osobowość histrioniczna F60.4
    • Osobowość anankastyczna F60.5
    • Osobowość lękliwa (unikająca) F60.6
    • Osobowość zależna F60.7


Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja