PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

„Niegrzeczne” dzieci czy „niegrzeczne” zachowanie?

Dziecko nie jest niegrzeczne, lecz zachowuje się niegrzecznie.

Jak często zdarza nam się upominać nasze pociechy słowami: „Nie bądź niegrzeczny!”. Mówimy: „Dominik był bardzo niegrzeczny w przedszkolu”, dziwimy się: „No, co ty taka niegrzeczna dzisiaj jesteś?”
Każdemu dziecku zdarza się „być niegrzecznym”. Zwrotu tego używamy niejako automatycznie w wielu różnych kontekstach, ‘tak się mówi’ (również w języku angielskim). Warto jednak zdać sobie sprawę, iż jest to dosyć niefortunne sformułowanie, implikujące, że to
‘w dziecku’ tkwi problem. Specjaliści zwracają uwagę, że należy zawsze oddzielić zachowanie od osoby - dziecko nie jest niegrzeczne, lecz zachowuje się niegrzecznie.
I jedynie wtedy, gdy rozbijemy szerokie pojęcie ‘niegrzeczności’ na konkretne zachowania, będziemy mogli dotrzeć do ich przyczyn oraz zastanowić się nad możliwościami zmiany.

Od najmłodszych lat dzieci są bardzo pojętnymi, a przy tym nieustającymi w swej aktywności uczniami - z każdą chwilą nabywają wiedzę o otaczającym ich świecie,
m.in. o tym, jak postępować, reagować, co powiedzieć - dotyczy to zarówno zachowań przez nas pochwalanych, jak również tych uznanych w naszej kulturze za nieakceptowane. Według klasycznej teorii warunkowania instrumentalnego B. F. Skinnera (Beaver i in. 2001) proces uczenia się jest w dużej mierze procesem zachodzącym nieświadomie, opartym o związek konkretnego zachowania z następującymi po nim konsekwencjami pozytywnymi (nagroda) bądź negatywnymi (kara). Przykładowo, dziecko uczy się, że kiedy posprząta zabawki, rodzic jest zadowolony, uśmiecha się, chwali, przytula. To dla malca ważna nagroda; jej wystąpienie zwiększa prawdopodobieństwo, że i następnym razem zabawki zostaną posprzątane. Jeśli zabawki pozostaną rozrzucone, rodzic karci, jest zdenerwowany - to kara, której dziecko chce uniknąć. Aby tak się stało, w przyszłości postara się nie zostawiać bałaganu.
Oczywiście, proces ustalania związku między konkretnym zachowaniem a jego konsekwencjami nie jest procesem jednorazowym. Nagroda bądź kara musi wystąpić, co najmniej kilkakrotnie, za każdym razem oraz bezpośrednio po danym zachowaniu. Istotne, by nagrody miały głównie charakter społeczny (przykłady wymienione powyżej),
a nagrody materialne (słodycze, nowe zabawki) stanowiły raczej dopełnienie. Badania pokazują, że głównie stosując nagrody pierwszego rodzaju możemy liczyć na długotrwałą zmianę zachowania (por. McGinnis, 1997).

Aby efektywnie kształtować zachowanie warto zastosować się również do kilku dodatkowych reguł.
Po pierwsze, należy zadbać o dostarczenie dziecku pozytywnego wzorca - np. widząc dorosłego sprzątającego po sobie, dziecko będzie imitowało jego zachowanie. Pamiętajmy przy tym, że proces naśladowania zachodzi równie skutecznie w przypadku zachowań nie zasługujących na pochwałę. Starajmy się, więc w obecności naszej pociechy nie używać słów, których wolelibyśmy od niej nie usłyszeć…
Po drugie, dobrze jest zrezygnować z ogólników na rzecz jasno sformułowanych, konkretnych oczekiwań wobec dziecka - musi ono wiedzieć, co w danej sytuacji kryje się pod pojęciem „(nie)grzecznego” zachowania: czekanie na swoją kolej, zakończenie zabawy, zjedzenie obiadu, odrobienie lekcji, itd. Po trzecie, stałość i konsekwencja
w formułowaniu oczekiwań, - jeśli oczekujemy od brzdąca, że będzie sprzątał po sobie, starajmy się nie stosować ulg oraz „wyjątków od reguły”, szczególnie w początkowej fazie uczenia się. Zasada ta koresponduje z dziecięcą potrzebą bezpieczeństwa i spójności - maluchy funkcjonują dobrze w rutynowym, przewidywalnym dla nich świecie.
Jeśli z jakiegoś powodu nie pochwalimy porządku / nie skarcimy bałaganu, dzieci mogą „się pogubić”, poczuć niepewnie i w konsekwencji proces uczenia zostanie zachwiany.

By skutecznie oddziaływać na zachowanie dzieci warto zastanowić się nad przyczynami zachowań nieakceptowanych. Z reguły są one złożone, obejmują konkretne wydarzenia, emocje, czy też wynikają z naturalnych potrzeb dziecka.
Wymieńmy najważniejsze (za: Beaver i in., 2001, Brzezińska 2001):

  • Ciekawość - małe dziecko jest zafascynowane wszystkim, co je otacza! Odkrywa świat przez nieustanną interakcję i eksperymentowanie. Nierzadko następuje zderzenie pomiędzy aktywnością dziecka, a dążeniem rodzica do zapewnienia mu bezpieczeństwa (np. wszelkie zabawy z wodą).
  • Naśladowanie - wspomniana już tendencja dzieci do imitowania zachowań innych (rówieśników, starszych dzieci, dorosłych).
  • Egocentryzm dziecięcy - niektórzy psychologowie uważają, że dzieci do około 4 roku życia nie są w stanie przyjąć innego niż ich własny punktu widzenia. Jest im np. trudno zrozumieć, że ich mama, to jednocześnie „żona taty”. Popularny przykład unaoczniający dziecięcy egocentryzm to rozmowa przez telefon, kiedy dziecko tylko kiwa głową, bądź też w odpowiedzi na pytanie rozmówcy wskazuje na coś, bez użycia słów.
  • Potrzeba niezależności - jedna z silniejszych potrzeb dzieci; chęć samodzielnego wykonywania czynności oraz podejmowania decyzji.
  • Potrzeba uwagi - nasze pociechy często zachowują się w określony sposób tylko po to, by ktoś zwrócił na nie swoją uwagę. Czasem nie ma znaczenia, czy jest to uwaga pozytywna czy negatywna (kiedy np. złościmy się na dziecko). Nierzadko potrzeba atencji jest tak silna, że uwaga negatywna jest dla dziecka lepsza niż jej brak w ogóle. Idąc tym tropem, ignorowanie zachowania (np. buntowniczego płaczu) stanowi najgorszą karę i konsekwentnie stosowane może doprowadzić do jego wygaśnięcia.
  • Potrzeba przynależności - dzieci mogą zachowywać się w określony sposób, by wzmocnić swoją pozycję w grupie.
  • Złość i/lub frustracja - brak doświadczenia w świecie czasami może prowadzić do nierealistycznych oczekiwań na temat tego, co jest, a co nie jest możliwe. Odczuwany gniew może przejawić się w zachowaniu agresywnym, kiedy np. nie można spowodować, aby deszcz przestał padać, byśmy mogli pójść do parku.
  • Lęk - dzieci często reagują lękiem i niepokojem na wszelkie zmiany w życiu: nowe przedszkole, szkołę, przyjaźnie, a nawet zachwianie nawyków żywieniowych, czy też okresowy brak snu; z kolei odczuwany lęk może spowodować np. wycofanie dziecka, zamknięcie się w sobie.

Jak widać przyczyn może być wiele, przeważnie też wiążą się one ze sobą. By znaleźć klucz należy bacznie obserwować malca, zastanowić się, co najczęściej powoduje nieakceptowane zachowanie, a także wziąć pod uwagę aktualną sytuację życiową dziecka.
Na przykład dzieci emigrantów narażone są na szczególnie silny stres, zwłaszcza
w początkowym etapie, kiedy wszystko jest nowe i często tak bardzo inne od tego, co znały do tej pory.
Przejściowo mogą pojawić się zatem problemy z zachowaniem. Wraz z przyzwyczajaniem się do nowych warunków i stopniowym budowaniu rutyny, problemy powinny słabnąć. Najważniejszą rolą dorosłego jest postaranie się o stałe zaspokajanie emocjonalnych potrzeb dziecka (miłości, uwagi, aprobaty, niezależności, bezpieczeństwa), dbanie o jego poczucie własnej wartości poprzez nagradzanie wszelkich, nawet tych najdrobniejszych, osiągnięć. Zdecydowana większość dzieci ma naturalną potrzebę akceptacji i uznania ze strony dorosłych i będzie dążyć do tego, by zachowywać się w pożądany przez nich sposób. Również z tego powodu warto pamiętać o omawianym rozróżnieniu „jesteś niegrzeczny” - „zachowujesz się niegrzecznie”. Wydawałoby się drobna, „kosmetyczna” wręcz zmiana, jednak wrażliwe na komentarze dorosłych dziecko wychwytuje ją w mig; jeśli zamiast na zachowaniu będziemy koncentrować się na osobie, dziecko może z czasem nadać sobie etykietkę „niegrzeczny” i zgodnie z nią postępować. Tworzy się tym samym błędne, koło które coraz trudniej będzie nam przerwać.

źródło: Aleksandra Zarosa

Bibliografia:

  1. Beaver, M., Brewster, J., Jones, P., Keene, A., Neaum, S., Tallack, J. (2001). Babies and Young Children. London: Nelson Thornes Ltd.
  2. Brzezińska, A. (red.). (2001). Psychologia rozwoju człowieka. W: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. Podstawy psychologii. (tom I, s. 229-332) Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  3. McGinnis, A. L. (1997). Sztuka motywacji. Warszawa: Świat książki.
Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja