PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Problem samobójstw

Co to jest samobójstwo?

Definicji samobójstwa w literaturze suicydologicznej jest co najmniej kilkanaście.
Jedną z najbardziej znanych jest definicja sformułowana przez Emila Durkheima, socjologa francuskiego z przełomu wieków, autora wielkiego dzieła na temat samobójstwa „Le Suicide”, opublikowanego w 1897 r.: „Samobójstwem nazywa się każdy przypadek śmierci, będący bezpośrednim lub pośrednim wynikiem działania lub zaniechania, przejawianego przez ofiarę zdającą sobie sprawę ze skutków swego zachowania“.

Często cytowana jest również definicja  podana przez Edwina Shneidmana: „We współczesnym zachodnim świecie, samobójstwo jest świadomie podjętym działaniem mającym na celu samozniszczenie; jest działaniem które można określić jako wielowymiarowe zaburzenie występujące u jednostki, której potrzeby nie są zaspokojone i która sama definiuje problem, w którym samobójstwo spostrzega jako najlepsze rozwiązanie”.
Nie ma jednak definicji, która byłaby akceptowana i stosowana przez wszystkich zajmujących się tym zagadnieniem. Niektóre definicje krytykowane są za to, że dotyczą jedynie samobójstw zakończonych śmiercią i nie uwzględniają prób samobójczych (np. definicja Durkheima i Shneidmana) lub vice versa. Inne, wspominające o istnieniu świadomego zamiaru pozbawienia się życia nie są przyjmowane przez tych, którzy uznają ambiwalencję i nieświadome komponenty tendencji autodestrukcyjnych. Jeszcze inne uznawane są za zbyt wąskie i nie obejmujące samobójstw o podłożu kulturowym (takich jak na przykład kamikadze i harakiri w Japonii czy sutee w Indiach) czy  samobójstw, w których ofiara nie ma innego wyjścia (na przykład śmierć Sokratesa).

Sygnały osoby zagrożonej samobójstwem

Osoba, która zagrożona jest samobójstwem:

  • mówi o popełnieniu samobójstwa
  • ma problemy z jedzeniem i spaniem
  • drastycznie zmienia swoje zachowanie
  • wycofuje się z kontaktów towarzyskich
  • traci zainteresowanie hobby, pracą, szkołą, itd.
  • przygotowuje się do śmierci pisząc testament i porządkując swoje sprawy
  • rozdaje ważne dla niej rzeczy
  • podjęła wcześniejsza próbę pozbawienia się życia
  • niepotrzebnie podejmuje ryzykowne działania
  • doświadczyła niedawno poważnej straty
  • jest bardzo zainteresowana problemem śmierci i umierania
  • nie dba o swój wygląd zewnętrzny · zwiększa spożycie alkoholu, narkotyków lub leków

Znaki ostrzegawcze

Znaki ostrzegawcze werbalne pośrednie

Osoba myśląca o samobójstwie może mówić:

  • „Jestem zmęczony/a życiem”
  • „Jaki to wszystko ma sens?”
  • „Rodzinie będzie beze mnie lepiej”
  • „Kogo to obchodzi, czy żyję czy nie?”
  • „Mam tego wszystkiego dość”
  • „Pożałujecie, że tak mnie traktowaliście”
  • „Nikt mnie już nie potrzebuje”
  • „Wkrótce mnie tu już nie będzie”

Znaki ostrzegawcze bezpośrednie

Osoba myśląca o samobójstwie może mówić:

  • „Postanowiłem/łam się zabić”
  • „Chciałbym już nie żyć”
  • „Mam zamiar popełnić samobójstwo”
  • „Chcę skończyć z tym wszystkim”
  • „Jeżeli … się nie wydarzy, to się zabiję”

Znaki ostrzegawcze behawioralne

Osoba myśląca o samobójstwie może się zachowywać w następujący sposób:

  • zbierać tabletki, kupować żyletki, sznur
  • mieć problemy z jedzeniem, spaniem, koncentracją
  • drastycznie zmieniać swoje zachowanie (np. nagle zacząć zachowywać się agresywnie, wychodzić z domu o nietypowej porze, żegnać się z osobami z najbliższego otoczenia)
  • nagle pozytywnie zmienić swoje zachowanie po okresie depresji
  • wycofywać się z kontaktów towarzyskich
  • tracić zainteresowanie hobby, pracą, szkołą
  • przygotowywać się do śmierci pisząc testament, planując swój pogrzeb i porządkując swoje sprawy
  • rozdawać ważne dla niej rzeczy
  • być zainteresowaną problemem śmierci i umierania lub nagle zacząć się interesować religią
  • nie dbać o swój wygląd zewnętrzny
  • niepotrzebnie podejmować ryzykowne działania
  • zwiększać spożycie alkoholu, narkotyków, leków

Znaki ostrzegawcze sytuacyjne

Osoba może zacząć myśleć o samobójstwie w następujących sytuacjach:

  • nagłe odrzucenie przez osobę znaczącą (np. sympatia), nie chciany rozwód lub separacja
  • niedawna przeprowadzka, zwłaszcza nie chciana
  • śmierć osoby bliskiej (np. współmałżonka, dziecka, przyjaciela), a zwłaszcza śmierć w wyniku nieszczęśliwego wypadku lub samobójstwa
  • diagnoza nieuleczalnej choroby
  • poważna kłótnia z osobą znaczącą
  • nagła i nieoczekiwana utrata wolności (np. aresztowanie)
  • oczekiwana lub doświadczona poważna strata finansowa
  • utrata cenionego terapeuty

Jak możemy pomóc osobie zagrożonej samobójstwem?

  • szukaj pomocy u psychologa, psychiatry, pedagoga szkolnego, w telefonie zaufania, ośrodku interwencji kryzysowej, poradni psychologicznej (numery telefonów i adresy znajdziesz w lokalnej gazecie i książce telefonicznej)
  • bądź czujny, zapamiętaj listę znaków ostrzegawczych
  • zainteresuj się osobą zagrożoną samobójstwem, miej dla niej czas, okaż jej swoje zainteresowanie i wsparcie
  • zapytaj czy myśli o samobójstwie
  • bądź bezpośredni, rozmawiaj o samobójstwie w sposób otwarty i bez skrępowania
  • okaż gotowość do słuchania, pozwól na okazywanie emocji, akceptuj je
  • nie oceniaj, nie dyskutuj na temat dopuszczalności i słuszności samobójstwa czy określonych uczuć, nie dawaj wykładów na temat wartości życia
  • nie wyzywaj do podjęcia próby samobójczej
  • nie dawaj rad i nie podejmuj decyzji za kogoś innego
  • nie pytaj „dlaczego” - takie pytanie wzmaga jedynie zachowania o charakterze obronnym
  • bądź empatyczny, ale nie współczuj i nie okazuj litości
  • nie okazuj zaskoczenia i zdziwienia- w ten sposób tworzysz bariery
  • nie utrzymuj informacji o planach samobójczych w tajemnicy, szukaj pomocy
  • daj nadzieję, że istnieją możliwości rozwiązania problemu inne niż samobójstwo, ale nie dawaj naiwnych pocieszeń świadczących jedynie o tym, że nie rozumiesz co czuje osoba myśląca o samobójstwie
  • działaj, usuń dostępne środki pozbawienia się życia, szukaj pomocy u osób i instytucji zajmujących się interwencją w kryzysie i prewencją samobójstw

Podstawy interwencji w sytuacji kryzysu samobójczego

Osoba stająca przed perspektywą rozmowy z kimś, kto podjął lub myśli o podjęciu próby samobójczej, może doświadczać szeregu lęków i niepewności, które utrudniają lub wręcz uniemożliwiają jej podjęcie tego zadania.
W literaturze dotyczącej tego zagadnienia (np. Ringel, 1987; Quinnett, 1995) wymienia się następujące przeszkody:

  1. lęk przed bezsilnością, brakiem umiejętności i niepowodzeniem,
  2. lęk przed popełnieniem błędu i poczuciem winy,
  3. lęk przed śmiercią,
  4. lęk przed agresją,
  5. lęk przed utratą tożsamości.

Lęki te mogą prowadzić z jednej strony do zaprzeczania zamiarom samobójczym osoby w kryzysie (np. spostrzegane znaki ostrzegawcze są minimalizowane i trywializowane, komentuje się je mówiąc, że „kto mówi o samobójstwie, ten go nie popełni”), z drugiej mogą prowadzić do szoku i złości (np. niezadowolenie, że osoba myśląca o samobójstwie nie poprosiła o pomoc wcześniej). Reakcje takie uniemożliwiają lub utrudniają udzielenie potrzebnej pomocy.

Istnieje szereg wskazówek, w jaki sposób rozmawiać z osobą zagrożoną samobójstwem (Anthony, 1992; Jedliński, 1992; Quinnett, 1995; AAS, 1997):

  • okazać zainteresowanie osobą zagrożoną samobójstwem
  • znaleźć odpowiedni czas i miejsce na nawiązanie rozmowy (wybranie bezpiecznego i spokojnego miejsca, dysponowanie dużą ilością wolnego czasu na rozmowę)
  • zapytać czy osoba myśli o samobójstwie (w sposób pośredni, np. „Czy ostatnio źle ci się w życiu wiedzie?”, „Czy było ci tak źle, że myślałeś/łaś o samobójstwie?”,” Czy chciałbyś/łabyś iść spać i się już więcej nie obudzić?” lub bezpośredni, np. “Czy kiedyś chciałeś/łaś przestać żyć?”, „Wyglądasz na bardzo smutnego/ną. Czy myślisz o popełnieniu samobójstwa?”, „Czy myślisz o samobójstwie?”)
  • rozmawiać o samobójstwie w sposób otwarty i bez skrępowania, nie próbować zmienić tematu
  • nie eksponować spraw związanych z samobójstwem i nie zmuszać rozmówcy do podtrzymywania tego tematu - może to stwarzać wrażenie lekceważenia problemów rozmówcy, a zwracania uwagi na sam fakt samobójstwa
  • okazać gotowość do słuchania (skoncentrowanie się na rozmowie, nie przerywanie wypowiedzi partnera)
  • nie okazywać zaskoczenia i zdziwienia
  • nie pytać „dlaczego” - takie pytanie wzmaga jedynie zachowania o charakterze obronnym
  • pozwolić na okazywanie emocji, akceptować je
  • nie wyrażać żadnych ocen, nie dyskutować na temat dopuszczalności i słuszności samobójstwa czy emocji, nie dawać wykładów na temat wartości życia
  • być empatycznym, ale nie okazywać współczucia i litości
  • nie dawać rad i nie podejmować decyzji za kogoś innego
  • daj nadzieję, że istnieją możliwości rozwiązania problemu inne niż samobójstwo, ale nie dawać naiwnych pocieszeń
  • przekonać o konieczności zwrócenia się o pomoc do specjalisty
  • nie wyzywać do podjęcia próby
  • zapytać, czy są jeszcze inne osoby, które powinny wiedzieć o samobójczych zamiarach rozmówcy
  • nie utrzymywać informacji o planach samobójczych w tajemnicy , szukać pomocy u psychologa, psychiatry, pedagoga szkolnego, w telefonie zaufania, ośrodku interwencji kryzysowej, poradni psychologicznej
  • zaprowadzić osobę mówiącą o samobójstwie do specjalisty lub po ustaleniu szczegółów planowanej wizyty sprawdzić czy osoba rzeczywiście tam poszła (np. zapytać „Czy pójdziesz ze mną do psychologa?”, „Czy mam ci pomóc w umówieniu się z …?”, „Czy obiecujesz mi, że …?”)
  • usunąć dostępne środki pozbawienia się życia

W przypadku udzielania pomocy psychologicznej osobie zagrożonej samobójstwem bardzo ważne jest również zaakceptowanie faktu istnienia granic interwencji w sytuacji kryzysowej i zrezygnowanie z nastawionej na sukces postawy zadaniowej (Kubacka-Jasiecka, 1992).
Podjęta próba udzielenia pomocy może również okazać się nieskuteczna. Jedliński (1992) pisze o takiej sytuacji:
„(…) Takie tragiczne wydarzenie może wyzwalać w osobach, które pomagały bądź próbowały pomagać człowiekowi, który odszedł, silne poczucie winy oraz upartą refleksję, że można było zrobić coś więcej. (…) Nie pozostawiajmy sami z tym ciężarem. Poprośmy naszego konsultanta (lub innego specjalistę w dziedzinie zdrowia psychicznego) o rozmowę i podtrzymanie. (…) Kiedy już podzielimy się naszym bólem i przyjdzie chwila pewnego uspokojenia, możemy, o ile będzie to jeszcze potrzebne, na spokojnie przyjrzeć się wspólnie z tym kimś całej sytuacji i naszym działaniom. (…)
Być może nasz znajomy był chory na głęboką depresję lub inną chorobą psychiczną. Wówczas tak naprawdę to nie on odebrał sobie życie, ale uczyniła to choroba, podobnie jak choroba fizyczna może powodować śmierć. Zawsze były i będą choroby, które okazują się mocniejsze od człowieka. Jeśli chory nie był, to jego odejście było odejściem z wyboru. Skorzystał ze swej wolności. Skorzystał z niej źle, tragicznie, ale taka jest już cena ludzkiej wolności. Jeśli ją ludziom przyznajemy, to zarówno do czynów słusznych jak i niesłusznych. Praktycznie nie ma sposobu, by człowiekowi zdecydowanemu na śmierć uniemożliwić realizację tego wyboru.

Fakty i mity na temat samobójstwa

Na koniec artykułu przedstawiamy kilka faktów i mitów dotyczących samobójstw.

Fikcja: Nie popełni samobójstwa ten, kto o nim mówi

Fakt: Na 10 samobójców przypada ośmiu, którzy niedwuznacznie o swoich zamiarach mówili.

Fikcja: Do samobójstwa dochodzi bez oznak sygnalizacyjnych.

Fakt: Wiele obserwacji uczy, że ludzie, którzy odbierają sobie życie sygnalizowali to przeważnie niedwuznacznymi oznakami lub działaniami.

Fikcja: Kto popełnia samobójstwo, koniecznie chce odebrać sobie życie

Fakt: Większość samobójców oscyluje między pragnieniem, by żyć i tym, by umrzeć. „Igrają ze śmiercią”, pozostawiając innym ratowanie siebie. Rzadko kto odbiera sobie życie nie odsłaniając swoich uczuć komuś drugiemu.

Fikcja: Kto raz skłania się do samobójstwa, będzie to czynił zawsze.

Fakt: Ludzie zmęczeni życiem tylko w pewnym okresie swego życia odczuwają pragnienie zabicia siebie.

Fikcja: Poprawa po kryzysie samobójczym oznacza koniec ryzyka.

Fakt: Większość samobójstw zdarza się w ciągu trzech miesięcy po zaznaczającej się „poprawie”, kiedy pacjent na nowo uzyskuje energię do urzeczywistnienia swych chorobliwych zamiarów.

Fikcja: Samobójstwo najczęściej występuje wśród bogatych, lub odwrotnie - prawie wyłącznie wśród ubogich.

Fakt: Samobójstwo nie jest ani chorobą bogatych, ani plagą biednych. Jest bardzo „demokratyczne” i zdarza się we wszystkich warstwach.

Fikcja: Samobójstwo jest dziedziczne

Fakt: Samobójstwo nie jest zjawiskiem dziedzicznym, jest zjawiskiem indywidualnym.

Fikcja: Wszyscy, którzy popełniają lub chcą popełnić samobójstwo, są chorzy psychicznie, każde samobójstwo jest czynem człowieka niezdrowego na umyśle.

Fakt: Okazuje się na podstawie setek najnowszych doniesień, że samobójca jest wprawdzie krańcowo nieszczęśliwy, ale niekoniecznie chory psychicznie.

Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja