PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Wpływ subkultur modzieżowych na dziecko

Młodzi ludzie często narażeni są na uczucie osamotnienia. Szczególnie w trudnym okresie dojrzewania są takie momenty, kiedy wszystko zaczyna się załamywać. Najczęściej wtedy młody człowiek traci zaufanie do swoich rodziców i całego dorosłego świata. Trudno, bowiem nie dostrzec rozbieżności między sferą wyznawanych wartości, a praktyką życiową dorosłych. Powstaje uczucie buntu, nietolerowanie określonych wzorców zachowania. W takich momentach pragnienie utożsamienia się z jakąś grupą rówieśników jest zrozumiałe. Dobrze, jeśli poprzestaje się na grupie sprawdzonych przyjaciół. Ale bywa, że młody człowiek przystępuje do subkultury.
Według „Nowej encyklopedii powszechnej PWN”, subkultura to zespół symbolicznych i aksjologicznych odniesień określających odrębność danej grupy względem innych grup społecznych.
Uczestnictwo w subkulturze nie musi kojarzyć się tylko z negatywnymi doświadczeniami.
W wybranych przez siebie grupach młodzież uczy się funkcjonować w środowisku pozarodzinnym i pokonywać trudności. Poza tym subkultura może być twórcza. Uczestnictwo w niej uczy również krytycznego myślenia o rzeczywistości. Więcej jest jednak niepokojących doświadczeń związanych z grupami subkulturowymi. Dlatego kojarzą się nam one zazwyczaj z agresją i przemocą. Dochodzi również do tego, że subkultury stają się niejako konkurencją dla działalności edukacyjnej, realizowanej przez instytucje wychowawcze.

Sytuacja młodzieży w świecie współczesnym

Sytuację młodzieży obrazuje między innymi proces zaniku tradycyjnych systemów wartości i autorytetów. W wyniku materializacji życia wartości duchowe zostały odsunięte na dalszy plan. Odczuwa się współcześnie wyraźnie ideowo-moralną pustkę. Dodatkowym wyzwaniem stała się wszechogarniająca życie społeczne i umysłowe kultura masowa. Diagnoza sytuacji młodzieży w świecie współczesnym nie jest w pełni możliwa bez odniesienia się do historycznego tła: dziedzictwa okresu kontestacji młodzieżowej. Nie był to bunt jałowy. Towarzyszyła mu nadzieja, wiara i hart ducha w ten sposób pisał o nim Erich Fromm. W wyobraźni młodzież poszukiwała skutecznego sposobu przezwyciężenia martwoty i jałowości istnienia. Był to bunt wobec bezradnego, samotnego życia w tłumie, jak i wobec chorej cywilizacji. Diagnoza okresu kontestacji mimo upływu czasu nie straciła na swojej aktualności. Nadal stanowi ostrzeżenie przed duchową śmiercią człowieka zawartą w przesycie konsumpcyjnym i w nudzie pozornego dobrobytu wyzwalającego frustrację. Młodzież lat dziewięćdziesiątych określa się terminem „pokolenia transformacji”. Pokolenie to łączy jednak nie więź oparta o wspólnotę przeżyć i wrażliwość moralną, lecz przede wszystkim krytyczny stosunek do skutków transformacji ustrojowej, dramatyzm braku perspektyw życiowych..
Z raportu o młodzieży, który został przedstawiony w 1992 roku wynika, iż 89% absolwentów szkół średnich rozpoczęło dorosłe życie od pobierania zasiłku. Na utrzymaniu rodziców pozostawali niekiedy absolwenci wyższych uczelni. 30% badanej młodzieży po ukończeniu szkoły nie znalazło dla siebie pracy.
Wyższe uczelnie stanowią często rodzaj przechowalni, szczególnie na kierunkach, gdzie od lat brak chętnych kandydatów, lub w licznie powstających uczelniach prywatnych. Rozwijał się także proces pragmatyzacji świadomości polskiej młodzieży, zorientowanie na wygodne życie wolne od trosk materialnych. Następstwem tego jest negowanie przez wielu młodych ludzi moralności, gdyż widzą w niej swoistą przeszkodę w osiąganiu zamierzonych celów. Jednocześnie występuje równie liczna grupa, dla której moralność stanowi właśnie esencję życia. Bez wartości moralnych życie - ich zdaniem - pozbawione jest sensu.

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię. Badania dowodzą, że młodzież polska doświadcza różnych form jawnej i ukrytej przemocy, w tym przemocy symbolicznej.
Przemoc w polskiej szkole, stała się swoistą metodą wychowawczą dosyć rozpowszechnioną. Polega ona na wymuszaniu, częstokroć szlachetnych celów wychowawczych, za pomocą różnego rodzaju form jawnej i ukrytej przemocy. Na porządku dziennym występują na przykład tzw. kary psychiczne (znęcanie emocjonalne).

O znaczeniu młodzieńczego buntu w rozwoju osobowości

Każdy wcześniej czy później przechodzi przez ten stan, który psychologia określa mianem „młodzieńczego buntu”. Rozpoczyna się on mniej więcej ok. 13 roku życia i trwa aż do momentu osiągnięcia pełnej dojrzałości (ok. 18-25 rok życia), chociaż u niektórych pojawia się znacznie później, co wiąże się ściśle z indywidualnym rozwojem emocjonalnym i społecznym, oraz osobowością człowieka.

Ten tzw. okres adolescencji jest najbardziej burzliwy, przynajmniej z trzech względów:

  • osiągania przez młodzież bardziej dojrzałych więzi z rówieśnikami,
  • uzyskiwania tzw. niezależności psychicznej od rodziców,
  • kształtowania zainteresowań wartościami estetycznymi i etycznymi.

Specyficzne dla tego wieku są kryzysy psychiczne spowodowane błędami wychowawczymi w rodzinie i w szkole. Okres młodzieńczy to odkrywanie wielorakich wartości człowieka i świata. To wiek marzeń, kryzysu i konfliktu, trudnej adaptacji wrastania w życie społeczne. W sferze moralnej następuje zjawisko kryzysu świadomości, zachwiania wielu uznanych norm, zaostrzenia się konfliktów ze światem dorosłych.
Z młodzieńczej wrażliwości, która nie znosi podporządkowania, wynika radykalizm działania. Krytycyzm wobec świata dorosłych sprzyja formowaniu się kontestacyjnych postaw.

Tą niezwykłą różnorodność postaw opisuje Maurice Debesse: „Przeciwstawienie się otoczeniu, zwłaszcza środowisku rodzinnemu i szkole, wyraża się w nieposłuszeństwie, a nawet w ucieczkach (…) namiętnie podziwiają osoby, które przyjmują za swoje wzory (kult idoli piosenki) (…) kontakt emocjonalny staje się coraz trudniejszy“.
M. Debesse opisuje owe niepokoje wieku dojrzewania jako zjawisko naturalne, jeden z etapów w procesie dorastania, który nie powinien być przyczyną konfliktów z rodzicami, tak jak i następny etap nazwany przez autora wiekiem młodzieńczego entuzjazmu, kiedy to młodzi zdolni są do pasjonowania się wartościami kulturalnymi, politycznymi, artystycznymi itp.
Tak jak w tym wieku ujawnia się wachlarz poglądów, tak później różne style życia są wyznaczane przez różne hierarchie wartości.

„Podejmowane sposoby działania są często zaskakujące. Od urwisów lat czterdziestych do gitowców, którzy chcą uchodzić za twórczych zbrodniarzy, poprzez hipisów z gitarami, chuliganów, entuzjastów modnych piosenek, narkomanów, otępiałych czy szalonych, adeptów ekologizmu, szalonych kontestatorów, ogłuszających motocyklistów (…)”

Cała ta egzaltacja - mówi M. Debesse - osiąga swą kulminację w programie życia. Tworzy się w oparciu o psychologiczne prawidłowości okresu dorastania i związanych z tym konieczności: uzyskania pozytywnego obrazu własnej osoby, pokonywania trudności życiowych, zapotrzebowania na idealne wzorce postępowania, przynależności do grupy rówieśniczej oraz narastającego krytycyzmu wobec dorosłych wynikającego z dążenia bycia wobec nich partnerem.
W sytuacji niepewności i zagubienia młodzież potrzebuje oparcia o osoby, które nie byłyby zagrożeniem dla jej autonomii. Grupą odniesienia staje się wtedy w sposób automatyczny mała grupa rówieśnicza. Młody człowiek znajduje tu nie tylko wartości, normy i wzory zachowania regulujące jego życie, ale znajduje również swoje miejsce. On, który w domu traktowany jest jako dziecko, w szkole jako uczeń, tu jest kimś, kto się liczy na równi z innymi. Przynależność do grupy nie tylko zaspokaja potrzeby psychiczne, ale poprzez podejmowanie określonych ról pozwala jednostce na wyrobienie w sobie aktywności, samodzielności, odpowiedzialności a także umiejętności współdziałania i współżycia z innymi. Zatem każdy młody człowiek potrzebuje grupy, która umożliwiłaby mu zrealizowanie potrzeby przynależności, akceptacji i uznania, szuka tzw. grupy autentycznej. Należą do nich grupy nieformalne; wśród których ogromną popularnością obecnie cieszą się grupy nazywane subkulturami bądź podkulturami młodzieżowymi.

Subkultury młodzieżowe

Istnieje wiele definicji pojęcia „subkultura”. Najczęściej powtarzanymi w nich elementami są: odrębność pewnych wartości i odrębność norm postępowania.

Owa odrębność wartości i norm podkultury od wartości i norm kultury dominującej może być dwojakiego rodzaju:

  1. odrębność, odmienność akceptowania przez kulturę dominującą oraz
  2. odrębność będąca sprzecznością z normami i wartościami obowiązującymi w kulturze dominującej.

Ze względu na to, że podkulturowy system wartości uznają grupy, przyjęto odnosić termin „subkultura” („podkultura”) do nich samych.

Jakie są, zatem obecnie nasze rodzime grupy podkulturowe?

Zwykle - o niejasno sformułowanych zasadach, chwiejnym systemie uznawanych wartości, niespójnych zachowaniach i sprzecznym sposobie myślenia. Ów brak konsekwencji wynika nie tylko z niedojrzałości grup, ale też stąd, że sam wzór kultury dominującej jest wewnętrznie niespójny i zmienny (tak jak niespójne i zmienne są warunki ekonomiczne i polityczne w Polsce).
„Odrzucenie dominującego wzoru następuje jednak nie jako rezygnacja z uświadamianego w pełni modelu kultury, ale jako spontaniczny sprzeciw wobec zastanego świata symbolizowanego przez typowe sytuacje prywatnego doświadczenia młodych Polaków - represyjne wychowanie, szkolne rygory, telewizyjną indoktrynację, lęk przed powołaniem do wojska, sprzeczną nietolerancję dla własnych upodobań, stylu ubierania się i zachowania, (…) czy powszechne odczucie braku perspektyw życiowych”.

Subkultury młodzieżowe podzielić można na:
1) alternatywne, w granicach, których występują:
- religijno-terapeutyczne stawiające sobie za główny cel indywidualne doskonalenie osobowości i podnoszenie na wyższy poziom stanu świadomości i wiedzy;
- ekologiczno-pacyfistyczne, które upatrują w działalności na rzecz środowiska, zdrowia ludzkiego i w idei pokoju nowej jakości społecznych przeżyć i doświadczeń;
2) buntu i ucieczki;
- buntu społeczno-obyczajowego - zakładają szacunek dla indywidualności i dążenia do realizowania określonego stylu życia;
- izolacji od społeczeństwa - w swojej genezie odwołują się do kultu siły i podległości, a łączą ich doświadczenia resocjalizacyjne, swoisty żargon oraz specyficzne formy komunikacji;
3) kreacyjne- młodzież ta wybiera twórczą drogę rozwoju;

Każda podkultura ma swojego kierownika. Jest on wybierany albo na krótki okres lub na stałe. Swoje przywództwo osiąga drogą pokojową lub siłą. Do niego należy zadanie kierowania grupą, które dokonuje się w sposób: autokratyczny, demokratyczny lub anarchiczny. Kierownictwo autokratyczne polega na tym, że osoba kierująca sama wyznacza zarówno cel działania jak i prowadzące do niego środki. Jedynym zadaniem członków grupy jest wykonywanie poleconych im czynności. Członkowie grupy kierowanej w sposób demokratyczny mają swój udział, jeśli nie w ustalaniu celu zasadniczego, to przynajmniej mają wpływ na program działania. Kierownictwo anarchiczne przejawia się w tym, że kierownik nie interesuje się działalnością grupy, czasem jednak niespodziewanie interweniuje, robiąc to zresztą w sposób niekompetentny.
Członkowie grup subkulturowych posługują się w rozmowach językiem naszpikowanym różnymi charakterystycznymi wyrazami i zwrotami, które przeważnie nie będą oczywiste i zrozumiałe dla członka spoza danej grupy. Posługują się też pseudonimami np. Brudas, Lica, Włochaty itp. Mają swoje odrębne symbole, po których można odróżnić, do jakiej podkultury należą. Subkultura może stać się szansą rozwoju dla młodego człowieka. Może stać się pewnym pozytywnym doświadczeniem, które zmieni jego sposób patrzenia na niektóre sprawy, bardziej go uwrażliwi. Ale może również oddziaływać negatywnie i pozostawić swój ślad na całe życie w postaci alkoholizmu czy narkomanii. W tym wymiarze jest ona realnym zagrożeniem.

Grupy rówieśnicze i rozwój człowieka

Istotą rozwoju społecznego człowieka jest fakt, iż dokonuje się on przez uczestnictwo w różnego rodzaju grupach społecznych. Najważniejszą i zarazem pierwszą z nich jest rodzina, następnie przedszkolne i szkolne grupy rówieśnicze.

Do najistotniejszych funkcji grupy rówieśniczej należy:

  • zastępowanie rodziny
  • stabilizacja osobowości
  • budowanie poczucia własnej wartości
  • określanie standardów zachowania
  • umożliwianie negocjowania z dorosłymi obowiązujących zasad postępowania
  • rozwijanie kompetencji społecznych
  • przekazywanie wzorów zachowań i stwarzanie warunków do ich naśladowania.

Grupa zapewnia wsparcie i umożliwia artykułowanie własnych przekonań. Potrzeba akceptacji ze strony kolegów jest do tego stopnia nasilona, iż w celu jej zaspokojenia młody człowiek może podejmować zachowania konformistyczne, niezgodne z akceptowanymi przez siebie wartościami.
Dopiero w końcowej fazie dorastania zwiększa się poczucie własnej odrębności, tendencje konformistyczne ulegają stopniowej redukcji, a zachowania młodego człowieka stają się w większym stopniu autonomiczne i dojrzałe.

Subkultury młodzieżowe
Najczęściej przyjmuje się, że subkultury odznaczają się odrębnością od dominującej kultury społeczeństwa w zakresie pewnych wartości i norm postępowania. Jeżeli subkulturowe wartości i normy są sprzeczne z tymi, które są charakterystyczne dla kultury dominującej, można mówić o subkulturach dewiacyjnych.

Do głównych cech subkultur młodzieżowych zalicza się:

  • założenia ideologiczne
  • obyczajowość
  • kreowany wizerunek, aktywność twórcza.

Trójfazowy okres rozwoju spontanicznej kultury młodzieżowej:
1. subkultura młodzieżowa - chęć odróżnienia się od reszty społeczeństwa głównie przez zewnętrzne atrybuty- ubiór, styl spędzania czasu wolnego, język. Wzory zachowania tego rodzaju grup mieszczą się w ramach powszechnie obowiązującego porządku społecznego
2. okres kontrkultury- młodzież uświadamia sobie wtedy swoją odrębność pokoleniową i kulturową, protest przeciwko zasadom funkcjonowania oraz wartościom, tworzącym fundament społeczeństw zachodniego kręgu kulturowego. Zakwestionowanie świata rządzonego przez wartości materialne, nastawionego na efektywność i zysk.
3. faza kultury alternatywnej- stadium najbardziej dojrzałe: totalna krytyka zastanego świata dorosłych jest powoli zastępowana przez próby kreowania wzorców i zachowań pozytywnych. Społeczności alternatywne są nastawione raczej na twórczą aktywność na obrzeżach głównego nurtu kulturowego niż atakowanie starego systemu.

Młodzi dorastający ludzie znajdują się w specyficznej sytuacji społecznej. Osiągnęli już dojrzałość biologiczną, nie są, więc już dziećmi. Jednocześnie jednak nie przyznaje się im praw i nie nakłada obowiązków, charakterystycznych dla ludzi dorosłych. Charakter okresu młodości dobrze opisuje pojęcie „moratorium”, czyli odroczenie. W związku z pobieraniem nauki odroczona jest odpowiedzialność, związana z finansowaniem swojego utrzymania. Podobnie jest z założeniem rodziny i opieką nad dziećmi. Psychospołeczne moratorium to swoisty okres ochronny, pozwalający młodym ludziom na wypróbowywanie różnych rodzajów aktywności bez konieczności ponoszenia wielu konsekwencji nietrafnych wyborów.
Rozwój kultury młodzieżowej jest odbiciem skomplikowanych procesów społeczno- ekonomicznych i zmian cywilizacyjnych. Jej kształt wynika ze specyfiki okresu dorastania- czasu, który charakteryzuje się m. in. nasiloną potrzebą autonomii i zaburzeniami społecznego funkcjonowania. Grupy subkulturowe są istotnym elementem kultury młodzieżowej i spełniają ważne funkcje w życiu adolescentów; zarazem jednak uczestnictwo w subkulturach dewiacyjnych może nieść za sobą szereg zagrożeń dla prawidłowego rozwoju młodych ludzi.

Z terminem subkultury młodzieżowej spotkał się każdy z nas. Stykamy się z nim w naszych codziennych doświadczeniach - w szkole, w tramwaju, na ulicy oraz m.in. w mediach.
Wszyscy mamy swój własny styl: to, jakiej muzy słuchamy, jakie ubrania nosimy, wartości i zasady, jakie wyznajemy sprawiają, że nawet nie świadomie należymy do pewnej grupy. To właśnie są subkultury.
W okresie tzw. buntu, nastolatkowie odrzucają przyjęte powszechnie wzorce, normy i autorytety, w szczególności rodziców, których uważają wówczas za starych zgredów. Pojawia się chęć dostrzeżenia własnej odrębności i związane z tym pragnienie bycia sobą.

Subkultury młodzieżowe w pewnym stopniu są zjawiskiem autentycznym, choćby, dlatego, że zaspokajają niektóre potrzeby młodych ludzi niemogących sobie znaleźć miejsca w normalnym życiu. Są, zatem miejscem wyzwalania się frustracji, ale również uzewnętrznianiem szerszych problemów współczesnego świata. Młodzież intensywnie poszukuje własnej tożsamości i autentycznego stylu życia, co potwierdzają badania.

Bibliografia:
1. Pęczak M. „Mały słownik subkultur młodzieżowych”, Wydawnictwo Semper, Warszawa 1990.
2. Fromm E. „Rewolucja nadziei”, Wydawnictwo Rebis, Poznań 1996.
3. Debesse M. „Etapy wychowania”, Wydawnictwo ŻAK”, Warszawa 1996.
4. Piotrowski P. „Subkultury młodzieżowe. Aspekty psychospołeczne”, Wydawnictwo Akademickie ŻAK, Warszawa 2003.
5. Jędrzejewski M. „Młodzież a subkultury. Problematyka edukacyjna”, Wydawnictwo Akademickie ŻAK, Warszawa1999.

Warto również przeczytać


Mentis.pl
Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja