PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Diagnoza i postępowanie z dzieckiem nadpobudliwym

Zjawisko ADHD bardzo często pojawia się w edukacji szkolnej. Wielkim problemem dla nauczycieli, a jeszcze większym dla rodziców jest rozpoznanie tego zjawiska. Prezentowany przeze mnie artykuł ma na celu przybliżenie zainteresowanym przedstawionego zjawiska.

Nadpobudliwość należy do zaburzeń zachowania i emocji. W literaturze fachowej określane jest mianem zaburzeń hiperkinetycznych czy też zespołem nadpobudliwości ruchowej ADHD. Pochodzenie zespołu nadpobudliwości nie jest do końca wyjaśnione. Panuje pogląd, że o jego wystąpieniu decydują czynniki dziedziczności w 70%, a 30% to mikrouszkodzenia układu nerwowego (choroby mózgu, zatrucia: alkoholem, narkotyki, nikotyna, ołów; ołów może wzmagać agresywność).

Zachorowalność na ADHD najczęściej występuje w wieku 6-9 lat (częściej u chłopców niż u dziewcząt: 6:1), częściej w mieście niż na wsi. Badania wykazują, że 3-5% dzieci choruje na ADHD.

W zespole nadpobudliwości psychoruchowej dzieci rozróżnia się trzy zasadnicze objawy: (mogą, ale nie muszą występować jednocześnie)

  1. Zaburzenia uwagi
  2. Nadmierna impulsywność
  3. Nadmierna aktywność

Ad. 1.

  • Trudności w skupieniu uwagi przez dłuższy czas na wykonywaniu zadań lub podczas zabawy.
  • Są bardzo podatne na oderwanie, rozproszenie uwagi przez przypadkowe bodźce.
  • Często sprawiają wrażenie, że nie zwracają uwagi na to, co się do nich mówi.
  • Mają duże trudności z podjęciem zadań wymagających dłuższego wysiłku umysłowego, unikają tych zadań.
  • Mają duże trudności z organizacją pracy.
  • Najczęściej nie kończą rozpoczętych zadań czy zabaw.
  • Często gubią potrzebne rzeczy i przedmioty niezbędne do wykonania zadań.
  • Często popełniają bezmyślne pomyłki w zadaniach szkolnych.
  • Zapominają, co miały zrobić.

Ad. 2.

  • Wykazują wielka niecierpliwość w oczekiwaniu na swoją kolejkę w grach, zabawach czy podczas pracy zbiorowej.
  • Działają pochopnie, bez uprzedniego zastanowienia się.
  • Nie potrafią odłożyć spełnienia swoich próśb czy zachcianek.
  • Często przerywają innym, wtrącają się do rozmowy .
  • Nie przewidują następstw swojego zachowania (mimo znajomości reguł).
  • Często udzielają odpowiedzi nim usłyszą pytanie do końca.

Ad. 3.

  • Nie potrafią przez dłuższy czas usiedzieć w jednym miejscu, ciągle są w ruchu.
  • Niespokojnie poruszają rękoma i nogami.
  • Często wstają z miejsca podczas lekcji czy w innych sytuacjach wymagających pozostawania w wyznaczonym miejscu.
  • Wykonują czynności w przyśpieszonym tempie.
  • Mają duże trudności w bawieniu się, czy robieniu czegokolwiek w ciszy, bywają zbyt gadatliwe i hałaśliwe.

Rozpoznanie ADHD


Dziecko z podejrzeniem o ADHD obserwowane jest przez 6 miesięcy. Jeżeli w ciągu tego czasu wystąpi przynajmniej 6 spośród objawów zaburzeń uwagi i 6 spośród objawów nadmiernej impulsywności, z tego przynajmniej połowa przed 6 rokiem życia, można stwierdzić, że dziecko jest chore na ADHD.

Gdy zaburzenia wystąpiły po 6 roku życia mamy pewność, że jest to zaburzenie emocji i zachowań spowodowane czynnikiem środowiskowym. Takie dziecko jest bardzo często rozkojarzone, niespokojne, nie potrafi skupić uwagi, jest impulsywne, posiada tyki nerwowe. Jednak po odpowiedniej terapii wraca do normy.

Dziecko z ADHD do normy nie wraca. - Można jedynie obniżyć aktywność i spowodować, że będzie zachowywało się normalnie.

Trudności dziecka na terenie szkoły

  1. Trudności edukacyjne
    • niechęć do pisania i czytania (szczególnie do pisania)
    • kłopoty z pisaniem
    • błędy w odzwierciedlaniu liter
    • kłopoty z zapamiętywaniem poleceń
    • mówienie nie na temat
    • lekcje zbyt długie
    • kłopoty z myśleniem, koncentracją
    • pamięć krótkotrwała
    • gadatliwość
  2. Trudności społeczne
    • nieakceptowane w grupie
    • konfliktowe
    • autoagresja, agresja
    • zabiera i niszczy pomoce kolegów
    • niszczy ubranie
    • dezorganizuje prace na lekcji

Formy pomocy

  • farmakologia - stosuje się psychostymulanty lub leki antydepresyjne ( ta metoda nie jest wskazana)
  • terapia indywidualna dziecka (najczęściej poprzez zabawę dziecko ma poczucie sukcesu, komfort psychiczny)
  • psychoterapia grupowa (trening bycia w grupie uczy nawiązywania kontaktów, skutecznego porozumiewania)
  • trening samoinstruowania (u dzieci starszych i młodzieży)
  • nauczanie indywidualne (poprawia wyniki edukacji, ale nie daje szans na rozwijanie umiejętności społecznych)

Optymalnym rozwiązaniem problemu jest klasa integracyjna:

  • klasy mało liczne
  • obecność dwóch nauczycieli (dziecko z ADHD potrzebuje 5 razy więcej uwagi poświęconej przez nauczyciela na lekcji, niż dziecko zdrowe)
  • obecność innych dzieci z różnymi zaburzeniami (większa tolerancja wobec odmiennych sposobów funkcjonowania)
  • profesjonalne przygotowanie nauczycieli do pracy z dzieckiem z problemami szkolnymi

Jednak w zwykłej klasie można również podjąć pewne działania, metody wychowawcze, które ułatwia naukę dziecku z ADHD, pracę nauczycielowi oraz całej klasie.
Niezbędnym warunkiem jest:

  • zrozumienie i zaakceptowanie specyfiki funkcjonowania dziecka oraz konieczność odmiennego traktowania go
  • znajomość objawów ADHD, umiejętność odróżnienia go od tzw. „złego wychowania” lub innych zaburzeń

„ Dziecko z ADHD nie może być karane w szkole za objawy”
„W kontakcie z dzieckiem z ADHD nie możemy tylko panować nad jego zachowaniem, ale należy spowodować aby dziecko mogło korzystać z edukacji”

Dziecko z zespołem ADHD w szkole (sposoby postępowania)

  • Nauczanie musi być dostosowane do zdolności poznawczych i emocjonalnych dziecka.
  • Konieczna jest życzliwość wobec dziecka, sygnalizowanie dziecku akceptacji, zrozumienia.
  • Przebieg procesu nauczania powinien być urozmaicony i stymulujący.
  • Ważne jest ustalenie z dzieckiem porządku dnia.
  • Zadania należy dzielić na kilka krótkich czynności.
  • Umiejętne stopniowanie trudności zadania.
  • W czasie pracy ważne jest udzielania dziecku informacji zwrotnych.
  • Instrukcje udzielone dziecku powinny być krótkie i precyzyjne, należy mówić jak ma postępować i jaka jest kolejność czynności.
  • Przekazywać polecenia słownie i na piśmie.
  • Należy zachęcać dziecko do powtórzenia zadania własnymi słowami.
  • Po omówieniu planu pracy należy konsekwentnie wymagać od dziecka wykonania zadań, daje to dziecku poczucie, że coś osiąga.
  • Wykorzystywać różne pomoce dydaktyczne, materiały wizualne (dzieci z ADHD są wzrokowcami, żeby zrozumieć, muszą zobaczyć.
  • Należy unikać testów o ograniczonym czasie.
  • Dziecko, powinno siedzieć w miejscu względnie wolnym od bodźców odwracających uwagę.
  • W miarę możliwości redukować i ograniczać niepotrzebne bodźce.
  • Zwiększać bodźce wspomagające uczenie się.
  • Zachęcać dziecko do spokojnej pracy podczas lekcji, pokazując korzyści takiego zachowania.
  • Dziecko z ADHD lepiej pracuje w parach niż w grupie.
  • Z uwagi na trudności z pisaniem, wskazane jest stosowanie alternatywnych środków prezentowania wiedzy.
  • Uczyć dziecko kontrolowania własnej uwagi i zachowania.
  • Zawierać umowy z dzieckiem odnośnie pożądanych zachowań.
  • Nagrody i pochwały powinny być stosowane natychmiast.
  • Kary powinny być łagodne, stosowane oszczędnie, z równoczesnym pokazywaniem właściwego zachowania, powinny też umożliwić naprawienie zła.
  • Uczenie powinno przebiegać w spokojnej atmosferze, należy skupić się na pozytywnych, oczekiwanych wynikach nauczania, a nie na nieakceptowanym, negowanym zachowaniu.
  • Umożliwić dziecku zintegrowanie się z klasą, ograniczyć sytuacje, w których uczeń z ADHD jest przyczyną chaosu szkodliwego dla innych dzieci.
  • Ważne jest wzmacnianie samooceny dziecka i poczucia własnej wartości.
  • Należy zachęcać dziecko do regularnego wykonywania czynności, z którymi dobrze sobie radzi - daje to dziecku silne poczucie sukcesu.
  • Ciągle współpracować z rodzicami dziecka.
  • Konieczne jest stworzenie spójnego systemu zasad, konsekwencji i systematyczna praca.


Główną cechą nadpobudliwości jest brak wytrwałości w działaniach wymagających zaangażowania umysłowego oraz tendencja do porzucenia jednej aktywności na rzecz innej, to jakby nieoczekiwana utrata zainteresowania zadaniem przed jego zakończeniem. Nadpobudliwe dzieci są często lekkomyślne i impulsywne. Mają kłopoty z dyscypliną z powodu nieumyślnego łamania zasad, co może być mylnie odbierane przez rodziców czy też nauczycieli jako zachowanie buntownicze i celowe. Impulsywne zachowania, np. przeszkadzanie innym, stwarzanie niebezpiecznych sytuacji z powodu nieumiejętności przewidywania ryzyka, niecierpliwość i brak kontroli powoduje, że dzieci te często są odrzucane przez rówieśników, z którymi nie potrafią współpracować. Dorośli nie mogą ich nadmiernie karać za częste łamanie norm zachowania. Takim dzieciom trudno tez osiągnąć sukces z powodu braku uwagi.

Bycie rodzicem czy nauczycielem dziecka nadpobudliwego nie jest prostą sprawą. Nieprzestrzeganie przez dziecko norm, niemożność samokontroli zachowania pochłania bowiem bardzo dużo uwagi opiekunów i kosztuje sporo cierpliwości. Obecność dziecka nadpobudliwego w grupie (lub kilkoro) jest dla nauczyciela dużym problemem - dziecko wierci się, chodzi, przeszkadza innym, niczego nie kończy, jego zachowanie bywa często niebezpieczne dla innych i jego samego. Czasem trudno to znieść.

Co zatem robić?
Po pierwsze - musimy sobie uświadomić, że zachowanie dziecka nie wynika z jego złych intencji i nie jest wymierzone przeciwko nam. Zazwyczaj nie pamięta ono umowy zawartej chwilę wcześniej , ani swoich obietnic - to jeden z objawów zaburzenia uwagi. Nie istnieje żaden natychmiastowy środek zaradczy. Musimy wiec uzbroić się w cierpliwość.

Po drugie - dziecko nadpobudliwe potrzebuje wyraźnej struktury, żeby móc opanować swoje zachowanie. Lepiej dawać mu krótkie i proste polecenia, a kiedy przerywa wykonanie zadania, przypominać mu jednym słowem. Często pełnimy tu rolę „zewnętrznej pamięci „ dziecka. Bądźmy zatem konsekwentni, ale starajmy się też wynegocjować z dzieckiem wykonanie zadania, ucząc je podziału czynności na części, robienia przerw i powracania do przerwanej pracy. Chwalmy je za postępy.

Po trzecie - dzieci nadpobudliwe sprawiają wrażenie jakby nie miały hamulców i rezerwy w kontaktach z dorosłymi - mogą nawet uderzyć nauczyciela albo oglądać jego rzeczy bez pozwolenia. Wytłumaczmy, dlaczego nie można tego robić. Sróbujmy nazwać uczucia dziecka - „Widzę, że jesteś ciekawy”, „Wygląda na to, że coś cię rozzłościło”.

Po czwarte - kiedy dziecko skończy zadanie i nie może się doczekać momentu, kiedy inni także je ukończą, pozwólmy mu robić coś przyjemnego, co nie przeszkadza nam ani grupie. Dzieci z ADHD źle znoszą bezczynność.

Po piąte - Konieczna jest współpraca z rodzicami. Nadmierna ruchliwość dziecka nie musi być wcale objawem zaburzeń hiperkinetycznych. Niejednokrotnie jest ona wywołana przewlekłym stresem, lękiem, a nawet depresją, które mogą być spowodowane różnymi czynnikami, np. niemożnością sprostania przez dziecko stawianym mu wymaganiom. Dlatego w każdym indywidualnym przypadku warto podjąć szczerą rozmowę z rodzicami. Pozwoli to skonfrontować nasze nauczycielski obserwacje z wiedzą o tym, w jaki sposób dziecko zachowuje się w domu. Łatwiej też będzie wypracować wspólny plan pomocy dziecku.

mgr Irena Borawska
(nauczyciel języka polskiego)

Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja