PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Dominacja wychowania nad nauczaniem

DOMINACJA WYCHOWANIA NAD NAUCZANIEM TO JEDNA Z ZASAD,  ALE CZY SŁUSZNA ZASADA ORTODYDAKTYKI.

Pedagogika specjalna obejmuje różne działy, różnie klasyfikowane przez badaczy przedmiotu. Według J. Doroszewskiej ( 1989, s.29) pedagogice specjalnej zostały powierzone jednostki w taki czy inny sposób odchylone od normy - fizycznie, psychicznie czy społecznie.   Z tego względu autorka wyodrębnia następujące działy pedagogiki specjalnej: p. rewalidacyjną (obejmuje osoby z upośledzeniem umysłowym, zaburzeniami psychicznymi i somatycznymi), rehabilitacyjną (dorośli z zaburzeniami psychicznymi i somatycznymi) oraz resocjalizacyjną (osoby niedostosowane społecznie).
Natomiast M. Grzegorzewska uważa, że do działów pedagogiki specjalnej należą: oligofrenopedagogika (jednostki z upośledzeniem umysłowym), surdopedagogika (upośledzenia słuchu i mowy), tyflopedagogika (zaburzenia wzroku), pedagogika resocjalizacyjna (zaburzone zachowanie na tle czynników organicznych i środowiskowych) oraz pedagogika terapeutyczna (dotyczy kalectw i schorzeń przewlekłych.   Ta klasyfikacja wydaje się bardziej szczegółowa i dokładniejsza.
Pedagogika specjalna w ujęciu W. Dykcika (1997, s. 22) obejmuje następujące działy i dziedziny ze wzglądu na rodzaj odchyleń od normy: pedagogikę zdolnych i uzdolnionych, rewalidacyjną i rehabilitacyjną, p. leczniczą i terapeutyczną, resocjalizacyjną oraz korekcyjną. Jest to jedna z późniejszych klasyfikacji traktująca o  osobach, którymi pedagogika specjalna się zajmuje.

Działalność pedagogiki specjalnej opiera się na zasadach ortodydaktyki, która jest częścią dydaktyki ogólnej. Dydaktyka ogólna zajmuje się „celami, treścią, procesem, metodami, środkami i organizacją nauczania” (w. Okoń, 1970, cyt. za O. Lipkowski, 1981, s. 46). W stosunku do osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych stosowane są zasady ortodydaktyki, której celem jest, w ujęciu O. Lipkowskiego (1981, s.46) dostosowanie procesu nauczania do specjalnych potrzeb i psychofizycznych właściwości jednostek odchylonych od normy. Założenia ortodydaktyki nie są sprzeczne z zasadami dydaktyki ogólnej, ale dotyczą szczegółowych wskazówek do pracy z osobami wymagającymi szczególnych działań pedagogicznych.

Wyróżnia się sześć zasad ortodydaktyki:
1) zasadę życzliwej pomocy;
2) zasadę kształtowania pozytywnej atmosfery pracy;
3) zasadę aktywności w nauce;
4) zasadę dominacji wychowania;
5) zasadę indywidualizacji;
6) zasadę treści kształcących.

Celem tej pracy jest wykazanie słuszności zasady dominacji wychowania nad nauczaniem w pedagogice specjalnej.
Istnieje wiele definicji wychowania. Na przykład W. Okoń (1975, s.333) uważa, że wychowanie to świadomie organizowana działalność ludzka, której celem jest wywoływanie zamierzonych zmian w osobowości człowieka. Wynika stąd, że proces wychowania to działalność przede wszystkim świadoma, właściwie zorganizowana, mająca przedmiot swoich wpływów, którym jest człowiek.

W świetle zasady dominacji wychowania, to właśnie owa planowa działalność nastawiona na wywołanie określonych zmian w zachowaniu i osobowości jednostki odchylonej od normy winna dominować w procesie pracy z taką jednostką. Według O. Lipkowskiego (1981, s.49) chodzi o to, by zapewnić lepsze rezultaty w nauce szkolnej przez jednoczesne przygotowanie dziecka do intensywniejszej nauki. Ten sam autor uważa, że zasada ta w nauce szkolnej oznacza, że

  • plan pracy wychowawczej powinien być opracowany nie mniej starannie niż plan dydaktyczny
  • organizacja pracy szkolnej powinna być ustalona także z punktu widzenia programu wychowania, to znaczy, że nie mogą być lekceważone zajęcia pozalekcyjne
  • ze szczególną uwagą należy traktować takie momenty w życiu dziecka, które mają znaczenie dla kształtowania postawy społecznej dziecka.

Mając na uwadze klasyfikację W. Dykcika można rozpatrywać słuszność zasady dominacji wychowania nad nauczaniem w odniesieniu do poszczególnych działów pedagogiki specjalnej.

Pedagogika rewalidacyjna i rehabilitacyjna obejmuje swoim oddziaływaniem jednostki  z upośledzeniem umysłowym, wadami wzroku, słuchu oraz ze sprzężonymi zaburzeniami. Wynika z tego, że są to osoby, które ze względu na charakter odchylenia od normy wymagają szczególnych zabiegów pedagogicznych. Rezultaty pracy dydaktycznej, a więc nauczania takich jednostek są w dużym stopniu uzależnione od rezultatów pracy wychowawczej. Dzieje się tak, ponieważ poprzez właściwe oddziaływania wychowawcze zyskać można właściwe nastawienie ucznia do nauki szkolnej i całego procesu nauczania - uczenia się. Brak pozytywnego stosunku do szkoły i nauki może wywołać u dziecka brak gotowości do podjęcia pracy, ucieczki z zajęć lekcyjnych i ogólną niechęć do uczenia się. Stąd bardzo ważne jest takie postępowanie wychowawcze, które wywoła w dziecku motywację. Dzieci z upośledzeniem umysłowym czy zaburzeniami percepcji mają zazwyczaj poczucie inności i nie akceptacji ze strony środowiska, czują się odrzucone i niechciane. Ponadto u osób z odchyleniem od normy często niepowodzenia powodują zniechęcenie i frustrację, co pogłębia niską samoocenę. Dlatego tak ważna jest rola wychowania w pracy z jednostkami z upośledzeniem umysłowym  i zaburzeniami percepcji, ponieważ właściwe oddziaływanie podnosi samoocenę tych osób, powoduje wzrost motywacji do pracy nad sobą i do nauki.
Rozpatrując ten problem nie można pominąć faktu, że wiele dzieci, którymi zajmuje się pedagogika rewalidacyjna i rehabilitacyjna, znajduję się w placówkach z internatem. Wiąże się ten pobyt z tym, że dzieci te jadą do domów na weekendy, więc funkcje wychowawcze  w stosunku do tych uczniów przejąć muszą nauczyciele i wychowawcy. Poza tym nierzadko  w domu rodzinnym stwarzane są warunki cieplarniane, dziecko jest wyręczane, a wychowanie to również nauczenie dziecko czynności samoobsługowych i funkcjonowania w środowisku. Według W. Dykcika (1997, s. 317) edukacja powinna dopomóc ludziom niepełnosprawnym nie tylko w osiągnięciu niezależności ekonomicznej, ale przede wszystkim w przyczynieniu się do poczucia samo rozwoju w społecznościach, w których żyją. Potwierdza to słuszność zasady dominacji wychowania nad nauczaniem w odniesieniu do pedagogiki osób z upośledzeniem umysłowym i zaburzeniami wzroku czy słuchu oraz ze sprzężonymi upośledzeniami.

Pedagogika lecznicza i terapeutyczna odnosi się do jednostek przewlekle chorych, niesprawnych ruchowo, odmiennie somatycznie, z autyzmem, zespołami psychozo podobnymi oraz ludzi starych. Zasada dominacji wychowania nad nauczaniem nadaje pracy wychowawczej charakteru terapeutycznego. Wpływ choroby na kształtowanie się osobowości dziecka interesuje badaczy od dawna. I tak na przykład I. Obuchowska (1991, cyt. za W. Dykcik, 1997, s. 199) ujmuje chorobę jako zdarzenie w procesie rozwoju dziecka obciążające je psychicznie. za czynniki psychicznego obciążenia autorka uważa lęk, ból i ograniczenie aktywności. Powoduje to u dziecka poczucie izolacji  i wyobcowania. Jak uważa O. Lipkowski (1981, s. 116-117) do zadań terapii wychowawczej należą: ochrona dziecka przed ujemnymi skutkami psychicznymi spowodowanymi długotrwałym pobytem w zakładzie leczniczym; współdziałanie w terapii medycznej; udzielanie choremu pomocy w procesie akceptacji sytuacji, w jakiej się znalazło; współdziałanie w zapewnieniu dziecku możliwości zaspokojenia potrzeb psycho - społecznych i biologicznych; organizowanie procesu nauczania w celu wyrównywania braków w tej dziedzinie. Jak wynika z przytoczonych faktów, w pedagogice terapeutycznej i leczniczej zasada dominacji wychowania jest bardzo ważna, ponieważ osoba przewlekle chora powinna przede wszystkim być w dobrej kondycji psychicznej, mieć pozytywne nastawienie i akceptować swoją sytuację. Jedynie wówczas proces leczenia, terapii, ale też i nauczania będzie efektywny i przyniesie pożądane rezultaty.

Pedagogika resocjalizacyjna dotyczy osób niedostosowanych społecznie, aspołecznych, antyspołecznych, zdemoralizowanych oraz przestępców.
W ujęciu M. Grzegorzewskiej jednostki niedostosowane społecznie to takie, które wykazują m. in. tendencje społecznie negatywne, odwrócenie zainteresowań od wartości pozytywnych i chęć wyżycia się w akcji społecznie destrukcyjnej, brak poczucia odpowiedzialności za swoje czyny, krytycyzmu i hamulców.
Praca z osobą niedostosowana społecznie wymaga wielu zabiegów o charakterze głównie wychowawczym. Nadrzędnym celem pracy z jednostkami niedostosowanymi jest ich uspołecznienie, a więc takie działania, które doprowadzić mają do przyjęcia panujących w danym społeczeństwie norm i zasad i uznanie ich za własne. Jest to zadanie bardzo trudne, jednak niezbędne w procesie resocjalizacji.

W zakresie pedagogiki korekcyjnej, która zajmuje się jednostkami mającymi trudności w uczeniu się, zaburzenia parcjalne, zaburzenia mowy i emocjonalne również obserwuje się zasadę dominacji wychowania nad nauczaniem. W tym dziale pedagogiki specjalnej ta dominacja nie jest jednak tak duża, jak w innych działach. Dużą rolę odgrywają tutaj zabiegi terapeutyczne i korekcyjne, zwłaszcza wcześnie rozpoczęte. Jak pisze O. Lipkowski (1981, s. 137) zabiegi terapeutyczne, korekcyjne i wychowawcze, szczególnie wtedy, gdy są wcześnie podejmowane, prowadzone systematycznie i odpowiednio długo, doprowadzają często do zaniku zaburzenia  i trudności rozwojowych.

Pedagogika zdolnych i uzdolnionych jest mało rozpowszechniona w naszym kraju i niewiele osób jest świadomych, że to dział pedagogiki specjalnej. Niewątpliwie jednak jednostki wybitnie zdolne mają także specjalne potrzeby edukacyjne. W ujęciu E. Piotrowskiego praca z uczniem zdolnym wymaga odpowiedniej strategii i organizacji procesu dydaktycznego, więc określenia celów, treści, procesu, metod, środków i form. Wyróżnić można następujące rodzaje działań w odniesieniu do osób zdolnych: szybszy rozwój uczniów, wyposażenie ich w większy zasób wiedzy, umożliwienie uzyskania wiedzy o wyższym poziomie złożoności oraz rozwijanie myślenia twórczego. Wynika stąd, że pedagogika zajmująca się pracą z jednostkami wybitnie zdolnymi opiera się raczej na dominacji nauczania, niźli wychowania. Jest to zupełnie inne podejście niż w przypadku omawianych wcześniej działów pedagogiki specjalnej. Nie można jednak pominąć oddziaływań wychowawczych w procesie pracy z osobami zdolnymi. W tym przypadku ważkim wydaje się być takie oddziaływanie wychowawcze, które podnosić będzie motywację uczniów, ich dążenie do pogłębiania wiedzy i rozwijania zdolności.

Jak wynika z omówionych wcześniej zagadnień, dominacja wychowania nad nauczaniem to zasada odnosząca się przede wszystkim do jednostek z upośledzeniem umysłowym, wadami wzroku i słuchu, sprzężonymi upośledzeniami (pedagogika rewalidacyjna i rehabilitacyjna), do chorych przewlekle, z niesprawnością ruchową, odmiennością somatyczną, z autyzmem i zespołami psychozo podobnymi (pedagogika terapeutyczna  i lecznicza), jednostek niedostosowanych społecznie, aspołecznych i antyspołecznych, zdemoralizowanych i przestępców (pedagogika resocjalizacyjna).

Wynika to głównie z faktu, że u wymienionych jednostek obserwuje się różne zaburzenia sfery poznawczej i emocjonalnej. Ze względu na charakter  odchylenia od normy różne oddziaływania wychowawcze są stosowane po to, by wywołać określone zmiany w zachowaniu, osobowości i postawach tych osób. Proces wychowania wymaga dostosowanych metod działania i stosowanych środków. Głównym jednak celem wychowania jest takie oddziaływanie, które doprowadzi do samoakceptacji jednostki, chęci samo rozwoju i samorealizacji. Nie można pominąć faktu, że w pedagogice specjalnej wychowanie jest połączone z nauczaniem i obie te sfery działalności pedagogicznej są niezmiernie ważne w pracy z osobami o specyficznych potrzebach edukacyjnych. Fakt, że w przypadku dzieci z zaburzeniami rozwojowymi (pedagogika korekcyjna) oraz wybitnie zdolnych (pedagogika zdolnych i uzdolnionych) zasada dominacji wychowania nie ma tak wyraźnego zastosowania, nie oznacza, że wychowanie przestaje być ważne. Ze względu na specyfikę pracy z tymi jednostkami zasadniejsze wydaje się być oddziaływanie korekcyjne i terapeutyczne (dzieci z zaburzeniami rozwojowymi) oraz pogłębianie wiedzy i rozwijanie talentów (dzieci zdolne i uzdolnione).

Konkludując, stwierdzić można, że zasada dominacji wychowania nad nauczaniem w pedagogice specjalnej jest zasadna i słuszna, gdyż takiej zasady działania wymagają jednostki   o specyficznych potrzebach edukacyjnych.

K. Trzebiatowska


Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja