PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Jak dorośli nieumyślnie krzywdzą dzieci

Dorośli często krzywdzą dzieci niezamierzenie, nie zdając sobie z tego nawet sprawy, a nieraz - paradoksalnie - uważając, że robią to dla ich dobra. Gdyby było inaczej, należałoby zakładać złą wolę rodziców, nauczycieli, opiekunów…

Najczęściej agresję utożsamia się z różnymi aktami przemocy, które wywołują stanowczą reakcję społeczną. Ale już zachowania agresywne o małym nasileniu często są traktowane obojętnie. Tymczasem, jak wskazuje doświadczenie codzienne i praktyka terapeutyczna, to właśnie „mała” agresja jest znacznie częstsza. Jedną z jej form, kto wie czy nie równie kaleczącą i niebezpieczną, jest agresja „nie wprost”. Niestety, jest ona częścią codziennych relacji dorosły – dziecko i nierzadko staje się bezpośrednią przyczyną „wybuchów” syna, córki, ucznia… Dorośli zastygają w zdziwieniu po takiej, według nich nieadekwatnej, reakcji dziecka: „Co mu się stało, przecież nic takiego nie zrobiłem, nic nie powiedziałem, a on tak zareagował?”. No właśnie – „nic takiego”! Tyle tylko, że dziecko któryś raz z rzędu usłyszało od tego samego dorosłego raniący komunikat, np. cytowaną w tytule autentyczną wypowiedź nauczyciela: „Nawet Jaś (kozioł ofiarny w klasie) zrobiłby to lepiej”. W tym jednym, krótkim zdaniu dwóch uczniów dostało swoją dawkę agresji nie „wprost”.

Krzywdzenie „przy okazji”

Agresja bywa różnie definiowana. Nam najbliższa jest definicja A.H. Busa, dla którego każde działanie (intencjonalne lub nie) wyrządzające fizyczną bądź psychiczną krzywdę innej żywej istocie jest agresją. Bus wyłącza z definicji agresji kryterium umyślności.
Wydaje się, że dorośli często krzywdzą dzieci niezamierzenie, nie zdając sobie z tego nawet sprawy, a nieraz – paradoksalnie – uważając, że robią to dla ich dobra. Gdyby było inaczej, należałoby zakładać złą wolę rodziców, nauczycieli, opiekunów…

Krzywdzenie dzieci niejako „przy okazji” jest tym, co rozumiemy pod pojęciem agresji „nie wprost”.
Agresja zazwyczaj jest reakcją na frustrację. Czym jest frustracja? Jest to stan emocjonalny, który pojawia się, gdy nie mamy możliwości zaspokojenia swoich potrzeb lub zrealizowania celu, gdy jesteśmy w sytuacji zagrożenia lub spiętrzenia trudności. Długo utrzymujący się stan frustracji wywołuje silne emocje: rozdrażnienie, niezadowolenie, napięcie, gniew, a czasami nawet zagrożenie, strach i lęk. Praktyka terapeutyczna wskazuje, że można tu jeszcze dodać: zniecierpliwienie, złość, bezradność, zawiść/zazdrość, rozczarowanie, poczucie winy.

Jeżeli dorosły nie potrafi sobie radzić ze swoją frustracją, nie analizuje swoich emocji przeżywanych w relacji z dzieckiem, zwłaszcza gdy są one silne, to w jego zachowaniach pojawiają się reakcje agresywne. Jakie to mogą być reakcje i jakie treści są wtedy przekazywane?

Słowa, które ranią

W każdej relacji z drugim człowiekiem odbieramy i nadajemy różne komunikaty. Proces ten zachodzi nieustannie i musimy pamiętać, że komunikujemy się nie tylko werbalnie (za pomocą słów), ale i niewerbalnie (poprzez sygnały płynące z naszego ciała).

Czy wiecie, jak wygląda odbieranie komunikatów nadawanych przez innych?

Tylko 7 % informacji czerpiemy ze słów (z treści),

38 % z głosu (ważna jest barwa, siła, intonacja)

i aż 55 % z ekspresji ciała.

Trzeba też pamiętać, że to od nas, dorosłych, w dużym stopniu zależą relacje z dzieckiem. Na początek zajmijmy się przekazem werbalnym. Wszyscy słyszeliśmy w swoim życiu wiele wypowiedzi niosących treści agresywne. Warto je odpamiętać, bo jeśli dla nas były raniące i tak je zapamiętaliśmy, to na pewno podobnie są przeżywane przez dzieci, z którymi właśnie się kontaktujemy.

Bardzo często dorosły, gdy jest w silnym stresie, używa w stosunku do dzieci słów i zwrotów, które ranią. I nie musi nawet podnosić głosu. Należą do nich:
•    inwektywy: głupi, leń, oferma, osioł;
•    porównania: nawet Jaś zrobiłby to lepiej; tylko idioci tak postępują; grzeczne dziewczynki tak nie robią;
•    groźby: spotkamy się na języku polskim; porozmawiamy, jak wróci ojciec; zobaczysz, ja ci pokażę;
•    oskarżenia: jestem pewna, że to ty ukradłeś; no, jak zwykle Jaś Kowalski; bo ty zawsze…; bo ty nigdy…;
•    pouczenia i kazania: ja w twoim wieku…; z takimi ocenami to nigdzie się nie dostaniesz;
•    szyderstwa (kpiny): co ty robisz w tej klasie (szkole), w ogóle co ty robisz w liceum?; ale się dzisiaj ubrałeś – chyba wszyscy cię będą podziwiać;
•    rozkazy: Mów ciszej! Stój spokojnie! Nie pchaj się! Milcz teraz! Zamknij się!;
•    żarty: nie musisz zamykać okien, w tej klasie nie ma orłów; masz czoło nieskażone myślą; masz oczy tęskniące za rozumem; widzę, jak się gonią twoje dwie szare komórki i nie mogą się spotkać; typowa blondynka.

Każdy z nas mógłby uzupełnić tę listę o wiele innych przykładów, których sam doświadczył lub o których słyszał. A przecież słowa to tylko jeden kanał komunikacyjny (i to nie najważniejszy); pamiętajmy, że najwięcej informacji czerpiemy z mowy ciała.

Mowa ciała z ładunkiem agresji

Najbardziej ekspresyjna jest twarz. To, co wyraża nasza twarz nazywamy mimiką. Oczy (spojrzenie, wzrok) stanowią z kolei najważniejszy obszar wizualnej uwagi. Podczas rozmowy nasza uwaga koncentruje się przez ponad 40 procent czasu na oczach rozmówcy. Do innych elementów mowy ciała należą gesty, a więc: ruchy rąk, pozycja ciała, czyli ruchy całego ciała, sposób siedzenia, nasza postawa, a także układ przestrzenny, a więc odległość, jaka dzieli nas od rozmówcy, i dotyk.

Zobaczmy więc, co w komunikacji niewerbalnej może być nośnikiem agresji. Na pewno mimika, np.: brak wyrazu mimicznego – „twarz-maska”, lekceważące wygięcie ust, gniewne zmarszczenie brwi, wydymanie policzków, marszczenie czoła, brak uśmiechu. Agresywne może być również spojrzenie, np. „zimne spojrzenie”, unikanie kontaktu wzrokowego lub przeciwnie: „świdrujące spojrzenie”, wznoszenie oczu „ku niebu”. Wzruszanie ramionami, lekceważące machnięcie ręką, „stop” dłonią – ucinanie kontaktu, wymachiwanie palcem przed nosem (grożenie palcem), ostentacyjne spoglądanie na zegarek, tupanie nogą, to gesty odbierane jako agresywne.

Warto przyjrzeć się również swojej pozycji ciała podczas rozmowy. Jeżeli odchylamy się od rozmówcy, odwracamy do niego bokiem, napieramy na rozmówcę, zmuszając go do cofania się, to nasza pozycja nie jest przyjazna. Dotyk również może być nośnikiem agresji: wpijanie palców w ramię rozmówcy, dotykanie wskazującym palcem w pierś (kłucie w pierś), niecierpliwe poklepywanie. Odległość, jaka dzieli nas od rozmówcy – pochylanie się nad siedzącym, napieranie całym ciałem, przekraczanie granic, zagarnianie terytorium – to jest agresywny układ przestrzenny.

Podwójna komunikacja

W praktyce najczęściej mamy do czynienia z całą kombinacją różnych przekazów werbalnych i niewerbalnych. Sygnały niewerbalne sprzyjają lepszemu i pełniejszemu zrozumieniu przekazu. Pozwalają dookreślić treść przekazywaną słowami. Jasność komunikacji zależy od zgodności pomiędzy przekazem słownym i bezsłownym. Zgodność komunikatów powoduje wzmocnienie przekazu. Często bywa jednak tak, że pomiędzy poszczególnymi elementami przekazu nie ma spójności – mówimy wtedy o podwójnej albo fałszywej komunikacji. Co innego wyrażają słowa, a co innego np. spojrzenie i mimika.

Trzeba jednak wiedzieć, że w przypadku braku spójności pomiędzy przekazem słownym a pozasłownym odbiorca bardziej uwierzy mowie ciała niż słowom. Kiedy słowa przeczą sygnałom wizualnym, zdajemy się na te drugie, traktując je jako bardziej wiarygodne (jesteśmy raczej „wzrokowcami” niż „słuchowcami”).

Szkoła agresji

Według Alberta Bandury, kanadyjskiego psychologa i twórcy teorii społecznego uczenia się, agresja jest przeważnie zachowaniem wyuczonym. Powstaje poprzez obserwację agresywnych form zachowań, naśladowanie, bezpośrednie doświadczanie i powtarzanie. Eksperymenty Bandury wykazały, że samo oglądanie innej osoby zachowującej się agresywnie może wzmóc agresywne zachowania u małych dzieci. Jeżeli traktujemy agresję w kategoriach uczenia, to możemy wyróżnić trzy „szkoły agresji”: dom rodzinny, szkołę i media.

Jak nauka agresji wygląda w szkole? Przyjrzyjmy się autentycznemu przykładowi:
Nauczyciel mówi do ucznia przy klasie: „Ty to jesteś taka popierdółka”.
Klasa śmieje się i naśladuje nauczyciela, który zamodelował określony sposób zachowania.
Uczeń staje się „kozłem ofiarnym” lub sam zaczyna odpowiadać agresją, której nauczył się od nauczyciela.

Agresywne starcia w szkole (zarówno między uczniami, jak i w relacji nauczyciel – uczeń) można podzielić na cztery grupy.

Po pierwsze jest to agresja fizyczna, czyli bezpośrednie starcie dwóch osób, bójka. Na szczęście występuje stosunkowo rzadko.

Po drugieagresja werbalna, czyli wyzwiska, przekleństwa, komentarze o treści agresywnej. Stanowi ona ponad 50 proc. wszystkich przypadków agresji.

Trzeci rodzaj agresji to agresja pośrednia (cicha), czyli brak reakcji w sytuacji zagrażającej lub brak wzmocnienia wtedy, gdy powinno być. Cicha agresja jest równie bolesna jak każda inna, ponieważ nie można się włączyć, współdziałać ani bronić. Przykład: „Piotruś: Mamo, pani Kasia to mnie chyba nie lubi, nigdy mnie nie pochwaliła…”

Czwarty rodzaj agresji, to agresja relacji. Polega na wykluczeniu kogoś z grupy, przedstawieniu siebie w lepszym świetle, narzucaniu swojej woli, budowaniu swojego poczucia wartości kosztem innych.

Przykładem może być wypowiedź nauczyciela do ucznia:
„Nie udzieliłem ci głosu!”.
Dwie ostatnie kategorie to przykłady agresji „nie wprost”.

Skazani na agresję?

Przypatrzmy się teraz takiej autentycznej sytuacji:
Chłopiec, uczeń klasy czwartej, do terapeuty: „Mam przerąbane z panią od polskiego”.
Terapeuta: „Co takiego się stało?”
Chłopiec: „Trzasnąłem drzwiami w toalecie, a pani (dla ucznia jest to nowy nauczyciel, bo to przecież klasa czwarta), widziała to i powiedziała: „No, spotkamy się na polskim!”.

Chłopiec z rozpoznaniem ADHD w trakcie sesji terapeutycznej wykazywał bardzo nasilony poziom niepokoju oraz lęku przed nauczycielką. A przecież ze strony „pani od polskiego” była to przypadkowo rzucona uwaga i zdarzenie nie miało dalszych reperkusji.
Widocznie pani nie zdawała sobie sprawy, że dzieci ze specyficznymi problemami edukacyjnymi są przewrażliwione i szczególnie wyczulone na zachowania dorosłego. Każdą wypowiedź dorosłego, a szczególnie niejednoznaczną („potknięcie”), odbierają zawsze personalnie do siebie.

Jak już wspomniałyśmy, podłożem agresji jest długotrwały stres, frustracja i towarzyszące temu silne i trudne emocje. Przez to – często nieświadomie – stajemy się agresorami, raniąc innych. W pracy nauczycieli frustrujących, stresogennych sytuacji jest bardzo dużo. Czy wobec tego nauczyciele są skazani na stosowanie agresji „nie wprost” w relacji z dziećmi? Oto kilka wskazówek, które mogą pomóc w radzeniu sobie z emocjami prowadzącymi do agresji (również tej „nie wprost”):

  • szybka, realistyczna ocena sytuacji,
  • naturalny opis, czyli nazwanie konkretnego zachowania w miejsce pejoratywnej oceny,
  • asertywność,
  • autorefleksja,
  • „zaczarowane czynności” na opanowanie gniewu i złości,
  • używanie języka „ja”,
  • unikanie słów: „nie”, „ty zawsze”, „ty nigdy”, „ty jak zwykle”,
  • wyrażanie oczekiwań (pozytywny wzorzec), a nie zakazów,
  • uczestnictwo w grupach wsparcia (zapobieganie wypaleniu zawodowemu).

Zastosowanie któregoś z tych sposobów, a szczególnie autorefleksji, na pewno poprawi relację dorosłego z dzieckiem.

I na zakończenie: warto, aby każdy dorosły, w tym i nauczyciele, przypomniał sobie słowa Janusza Korczaka:

„Zdaj sobie sprawę z tego, do czego sam jesteś zdolny, zanim dzieciom poczniesz wykreślać zakres ich praw i obowiązków. Ze wszystkich sam jesteś dzieckiem, które musisz poznać, wychować i wykształcić przede wszystkim.”

Louise Lorenc


źródło: http://charaktery.eu/artykuly/Rodzina/497/Nawet-Jas-zrobilby-to-lepiej—czyli-jak-dorosli-nieumyslnie-krzywdza-dzieci/
Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja