PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Autyzm u małego dziecka

“To, co niepokoi, zaburza i intryguje we wczesnym autyzmie dziecięcym, to fakt, że dzieci te zaledwie pojawiły się na tym świecie, a już tak szybko odwróciły się od niego, nie mogąc się w nim odnaleźć”. Równie niezwykłym wydaje się być fakt, że pomimo ogromnego zainteresowania badaczy tematyką autyzmu, wciąż jest on stosunkowo słabo poznany, brak satysfakcjonujących wyjaśnień przyczyn tego zjawiska, wiedza o nim jest ograniczona.

AUTYZM – charakterystyka ogólna

Autyzm wczesnodziecięcy został opisany przez Leo Kannera w 1943 roku. Badacz ten jako pierwszy spośród dzieci ze schizofrenią, psychozami i niedorozwojem umysłowym wyodrębnił te, które nie mieściły się w żadnej z tych grup diagnostycznych. Cechy ich zachowania i reagowania określił jako zespół i ustalił kryteria rozpoznania. Dwa osiowe objawy autyzmu wg Kannera to autystyczna izolacja oraz przymus stałości otoczenia. Z innych objawów zwrócił on uwagę na niezdolność do interakcji społecznych, stereotypowe powtarzające się czynności, brak mowy, wyobraźni, odwracanie zaimków, echolalię, łatwość mechanicznego zapamietywania.

Od czasu opublikowania klasycznej pracy Kannera podejmowano wiele badań prowadzonych przez przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych, zmierzających do znalezienia przyczyn autyzmu, modelu zaburzeń, charakterystyki objawów, dynamiki zaburzeń oraz możliwości terapii. Od 1980 roku autyzm wg trzeciego wydania systemu klasyfikacji zaburzeń umysłowych opracowanego przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne zaliczany jest do “całościowych zaburzeń rozwoju” co podkreśla rozległy, rozwojowy charakter zaburzeń podstawowych funkcji psychicznych (w tym uwagi, percepcji i motoryki), zaangażowanych w rozwój zdolności społecznych oraz języka dziecka. To także odejście od uznawania go za psychozę i charakteryzowania jako postać schizofrenii dziecięcej.

Autyzm jest niejednorodnym zespołem chorobowym, na który składa się wiele problemów.
Obraz funkcjonowania osób z autyzmem jest złożony i skomplikowany. Trzy osiowe obszary zaburzeń (oprócz których występuje oczywiście szereg innych trudności oraz znaczne zróżnicowanie indywidualne w populacji osób dotkniętych autyzmem), tzw. triada autyzmu obejmują:

  • zaburzenia więzi międzyludzkich, rozwoju społecznego;
  • zaburzenia komunikacji tak werbalnej jak i niewerbalnej;
  • ograniczony, sztywny repertuar zachowań, aktywności i zainteresowań.

Różnice indywidualne u osób z zaburzeniami o charakterze autystycznym dotyczą m.in. poziomu rozwoju umysłowego, który wahać się może od głębokiego po normę intelektualną. Oprócz tego z autyzmem współwystępować mogą inne zaburzenia jak np. zespół kruchego chromosomu X, fenyloketonuria, zespół Downa, mózgowe porażenie dziecięce, stwardnienie guzowate, zespół Turnera czy Tourette’a. Biorąc pod uwagę różne wzorce zachowania osób z autyzmem, zwłaszcza w sytuacjach społecznych, badacze wyodrębnili trzy kategorie osób cechujące się jednorodnością i podobieństwem:

  • osoby aktywnie unikające kontaktów społecznych (ok. 61 % populacji);
  • osoby bierne w kontakcie – akceptujące kontakt ale nie szukające go;
  • osoby aktywne, ale specyficzne – dominujące w interakcji, nie uwzględniające perspektywy rozmówcy, prezentujące sztywne wzorce zachowań.

Co istotne w grupie pierwszej znajduje się najwięcej osób głębiej upośledzonych a w grupie trzeciej najmniej. Osoby z autyzmem występują we wszystkich częściach świata, w różnych narodowościach i grupach społecznych. Ich liczba zwiększa się. Związane jest to przede wszystkim z rozwojem wiedzy na temat autyzmu i lepszą jego wykrywalnością. W zależności od przyjętych kryteriów klasyfikacji diagnostycznej rozpowszechnienie autyzmu dziecięcego waha się od 4 na 10 000 dzieci8 aż do 10-20 a nawet 30 na 10 0009. Autyzm występuje częściej u chłopców niż u dziewcząt. Badania wykazują, że stosunek chłopców do dziewcząt wynosi 4:1 a nawet 5,7:1. Jedna z hipotez tłumaczy ten fakt tym, iż zaburzenie to jest przykładem skrajnego nasilenia cech typowo męskich tzn. preferowania samotności, ograniczenia zdolności odczytywania emocji, rozumienia i ekspresji sygnałów niewerbalnych.

Przyczyny

Etiologia autyzmu jest złożona, wieloczynnikowa i co najważniejsze niedookreślona. Istnieje co najmniej 6 koncepcji teoretycznych tłumaczących to zjawisko. Przedstawia je poniższy wykres:
Image

  • Od połowy lat sześćdziesiątych przyczyn autyzmu upatrywać zaczęto w zakłóceniach procesów biochemicznych i neurochemicznych, w szczególności w zmianach poziomu serotoniny. Inna teoria w tym nurcie mówi, iż określone środki spożywcze (np. mąka, mleko, cukier) mogą powodować reakcje alergiczne w układzie nerwowym dziecka, prowadząc do zapaleń nerwów i w konsekwencji do mózgowej dysfunkcji.
  • W latach siedemdziesiątych zwolennicy podejścia genetycznego twierdzili, iż autyzm jako skrajne nasilenie typowo męskich cech charakteru przekazywany jest z ojca na syna, lub że dziedziczeniu podlega jedynie określony defekt, który w zetknięciu z niekorzystnymi czynnikami środowiska powoduje autyzm. Również w ostatnich latach koncepcja genetyczna cieszy się sporym zainteresowaniem. Zadecydowały o tym wyniki badań dowodzące, iż autyzm znacznie częściej występuje u bliźniąt monozygotycznych niż u dizygotycznych. Ponadto wykazano min. 50- a nawet 100-krotnie wyższą częstość współwystępowania autyzmu u krewnych pierwszego stopnia lub wybiórczych cech tego zaburzenia.
  • Przedstawiciele poglądów psychologicznych w genezie autyzmu eksponowali zakłócenia w tworzeniu się więzi między matką a dzieckiem, w szczególności brak uwagi, opieki i troski ze strony matki czego konsekwencją u dziecka jest brak poczucia bezpieczeństwa, lęk przed nawiązaniem kontaktu z otaczającym światem i niezrozumiałe sposoby zachowania będące próbą uzyskania bezpieczeństwa zastępczego, własnym sposobem kontroli nad otoczeniem. Nieumiejętne oddziaływania matki natomiast mają swoje źródła w technokratyzacji świata, zapracowaniu, pośpiechu, brutalnych metodach porodu. W koncepcji psychoanalitycznej autyzm pierwszych miesięcy życia uważany jest za normalny etap rozwojowy, rodzaj mechanizmu obronnego na „szok estetyczny”, jaki przeżywa noworodek w zetknięciu ze światem lub reakcję na traumę spowodowaną fizycznym oddzieleniem od ciała matki oraz poczuciem utraty ciała własnego. Reakcja ta podtrzymywać ma u dziecka poczucie iż nadal znajduje się w symbiotycznym związku z matką i chronić je przed światem zewnętrznym. Jeżeli w tym krytycznym okresie zaburzone zostaną relacje z matką i autystyczna izolacja przedłuży się, zatrzymaniu ulega rozwój organizacji struktur psychicznych.
    Teorie wskazujące na role rodziców, szczególnie matek w procesie powstawania autyzmu, niegdyś bardzo popularne, dziś są już jednak marginalne.
  • Kolejna grupa autorów wiąże autyzm z nieprawidłowościami przy przyjmowaniu i odbieraniu bodźców, ich przetwarzaniu i odpowiadaniu na nie. Powoduje to, iż dziecko za każdym razem odwołuje się do bezpośrednio podanego bodźca, gdyż nie może uogólnić poszczególnych cech w spostrzeżeniu, wyobrażeniu czy pojęciu.
  • Część badaczy sądzi, iż geneza autyzmu ma związek z minimalnymi uszkodzeniami mózgu powstającymi na skutek chorób lub urazów mechanicznych w początkowej fazie życia dziecka. Dotyczyć miało by to obszarów mózgu odpowiedzialnych za integrację sensoryczną czego konsekwencją są problemy w radzeniu sobie z napływem bodźców płynących różnymi kanałami. Stąd wyróżnia się trzy grupy dzieci z autyzmem: nadwrażliwe (dla, których docierające impulsy są zbyt intensywne powodując chaos i ból), o zmniejszonej wrażliwości (potrzebujące silnej stymulacji) oraz odbierające jedynie „biały szum” wskutek nakładania się sygnałów płynących z wewnątrz organizmu i z otoczenia.
  • Ostatnia grupa poglądów wiąże autyzm z innymi chorobami, które to mogą pełnić funkcję katalizatorów. Mowa tu o min.: cytomegalii, różyczce w okresie prenatalnym, ospie wietrznej, toksoplazmozie i innych.

Podsumowując jakakolwiek nie byłaby geneza zaburzeń o charakterze autystycznym (z całą pewnością złożona i zapewne inna u poszczególnych osób), przyczynia się ona do problemów z przyjmowaniem i przetwarzaniem informacji, skutkując nieadekwatnymi zachowaniami, które tak naprawdę są próbą dostosowania się do otoczenia. Ponieważ jednak reakcje te nie są rozumiane przez otoczenie dziecka, odpowiedź na nie jest nieprawidłowa, co prowadzi do jeszcze poważniejszych zaburzeń.

Dynamika autyzmu

Przebieg wczesnego rozwoju dzieci zdiagnozowanych następnie jako autystyczne jest zróżnicowany. Obowiązujące kryteria diagnostyczne zakładają pojawienie się zaburzeń w ciągu pierwszych trzech lat życia w zakresie przynajmniej jednego z trzech obszarów osiowych (zaburzenia rozwoju społecznego, komunikacji, sztywny repertuar zachowań). Ponadto wyróżniono dwie postaci przebiegu autyzmu w tym okresie tj. wczesny rozwój i późny rozwój. Granicą miedzy nimi jest 12 miesiąc życia. W pierwszym roku życia dziecka ciężko dostrzec nieprawidłowości o charakterze autystycznym. Symptomatyczne może okazać się jedynie odrzucenie bliskości fizycznej z matką, nie reagowanie na jej głos, zaburzenia rozwoju mowy oraz ewentualne stereotypie. W przypadku rozwoju zaburzeń po 12 miesiącu życia regres najbardziej uwidacznia się w ograniczeniu lub zaprzestaniu komunikacji, wycofywaniu się z kontaktów społecznych, odizolowaniu. Pojawiają się również takie zjawiska jak echolalia i stereotypie. Kolejne objawy pojawiające się pomiędzy 3 a 5 rokiem życia są już wg autorów konsekwencją braku doświadczeń społecznych. Obserwacje dowodzą, że im wcześniej zaburzenia się pojawią tym większe prawdopodobieństwo, że w przyszłości się nasilą. W przypadku autyzmu późnego prognozy rozwojowe są bardziej optymistyczne.

Charakterystyka poszczególnych obszarów funkcjonowania

FUNKCJONOWANIE SPOŁECZE

Rozwój społeczny kształtuje się w wyniku doświadczeń nabywanych przez jednostkę. Dzieci autystyczne nie uruchamiają własnej stymulacji do takiego rozwoju. Ich zdolność do nawiązywania kontaktów i uczestniczenia w życiu społecznym jest najbardziej zaburzoną sferą rozwojową i to już od wczesnego dzieciństwa. Dziecko autystyczne nie nabywa nowych doświadczeń poprzez kontakt z ludźmi, zakres jego umiejętności społecznych jest niższy niż wiek rozwojowy i możliwości intelektualne. Pierwsze symptomy nieprawidłowości rozwoju społecznego to przede wszystkim brak zainteresowania ludźmi, także rówieśnikami, następnie zaburzenia zdolności monitorowania uwagi innej osoby i jej ukierunkowywania na konkretne obiekty, niewykorzystywanie kontaktu wzrokowego w przebiegu interakcji, trudności z naśladownictwem. To także nieumiejętność uczestnictwa w naprzemiennych kontaktach społecznych oraz nawiązywania relacji opartych na przyjaźni czy miłości. Przyczyny tych trudności nie zostały w zadowalający sposób wyjaśnione.

KOMUNIKACJA

U wielu dzieci autystycznych nie rozwija się zdolność do porozumiewanie się za pomocą języka werbalnego ale i nie kompensują one tego przez pozawerbalne metody porozumiewania się. Dzieci z wczesnym rozwojem autyzmu nie reagują na głos matki, nie używają głosu w celu zwrócenia na siebie uwagi czy wyrażenia emocji oraz nie podejmują prób komunikacji pozawerbalnej. Większość z nich pozostaje mutystyczna do końca życia. U dzieci z późnym autyzmem początkowy rozwój komunikacji najczęściej zostaje przerwany i ulega regresowi. Zjawiskami charakterystycznymi dla autyzmu są ponadto bezpośrednie lub odroczone echolalie czyli automatyczne powtarzanie usłyszanych słów lub dźwięków, które mogą spełniać funkcję komunikacyjną oraz używanie niewłaściwych bądź nieużywanie zaimków. Zaburzenia mowy tłumaczone są przez część badaczy minimalną dysfunkcją mózgową, powodującą brak specjalizacji półkuli odpowiedzialnej za odbiór i przekaz symboli słownych.

ZACHOWANIA, AKTYWNOŚĆ, ZAINTERESOWANIA

Charakterystyczna dla osób z autyzmem jest sztywność, stereotypowość w zachowaniu. Przejawiać może się ona w różnorodnych obszarach aktywności i zmieniać w czasie. Mowa tu o przestrzeganiu pewnych zwyczajów i rytuałów (np. ścisłe przestrzeganie porządku dnia, silne przywiązanie do jakiegoś ubrania lub pokarmu), manieryzmach ruchowych (obracanie wokół własnej osi na palcach, przebieranie palcami rąk przed oczyma), stereotypiach (np. rytmiczne kołysanie), talizmanach (silne przywiązanie do wybranych obiektów). Ponadto sztywność przejawia się także w bardzo wąskim, wręcz obsesyjnym zakresie zainteresowań (np. kolekcje czerwonych ołówków) a także w schematycznym, rutynowym sposobie zabawy. Zachowania stereotypowe pojawiają się najczęściej w sytuacjach, gdy dziecko przebywa w warunkach niewystarczającej lub nadmiernej stymulacji i służą zwiększeniu bądź też redukcji napływających bodźców. Mogą być one spowodowane wspomnianymi już zaburzeniami odbioru i przetwarzania wrażeń zmysłowych.

ROZWÓJ POZNAWCZY

Zaburzenia poznawcze w zasadniczy sposób wpływają na funkcjonowanie społeczne dzieci z autyzmem. Jednym z najważniejszych aspektów tego zagadnienia jest uwaga. Charakterystyczny dla autyzmu jest brak zdolności do szybkiego przenoszenia uwagi z jednego bodźca na drugi, również z osoby na przedmiot lub wydarzenie. Ponadto dzieci autystyczne maja trudności z wskazywaniem, śledzeniem gdzie patrzy inna osoba, zwracaniem czyjejś uwagi, poszukiwaniem kontaktu wzrokowego co ma związek z tworzeniem wspólnego pola uwagi. To właśnie te zaburzenia są podstawową przyczyną trudności osób z autyzmem w sytuacjach społecznych. Bowiem dzielona z kimś uwaga jest punktem wyjścia do rozwoju „teorii umysłu” czyli zdolności przypisywania stanów umysłowych sobie i innym w celu wyjaśnienia i przewidywania zachowań. Zaburzenia na tym polu powodują utrudnienia w wysyłaniu do otoczenia zrozumiałych sygnałów o swoich potrzebach i stanach emocjonalnych. Nie przyswojenie sobie rozpoznawania zróżnicowanych stanów psychicznych innych osób powoduje niezdolność odpowiadania na te stany, a w konsekwencji brak zainteresowania komunikacją.

ODBIÓR I PRZETWARZANIE STYMULACJI

Badania dowodzą, że u 42-88% osób z autyzmem występują zaburzenia percepcji i przetwarzania informacji. Wśród objawów wymienia się min. nadaktywność, trudności w koncentracji uwagi, zaburzenia napięcia mięśniowego i koordynacji oraz nadwrażliwość lub brak wrażliwości na bodźce sensoryczne. Źródło tych zaburzeń objaśnia teoria, w myśl której osoby z autyzmem cechuje słaba centralna koherencja czyli defekt polegający na niezdolności łączenia różnych informacji w jedną wiązkę, tak aby uchwycić istotę zagadnienia. Poszczególne kanały sensoryczne przekazują informacje niezależnie od siebie , przez co informacja nie istnieje jako całość. Centralnemu układowi nerwowemu nie udaje się uporządkować całości informacji wpływających poszczególnymi kanałami, skoordynować ich i porównać z posiadanymi danymi, aby na tej podstawie uformować reakcję adaptacyjną.

Wychodzenie z autyzmu

Powrót dziecka do prawidłowego funkcjonowania społecznego jest długim procesem opartym na szerokim programie terapeutyczno-edukacyjnym. Niestety prognozy rozwojowe dla dzieci o wczesnym rozwoju autyzmu są gorsze niż w przypadku autyzmu późnego28. Najsłabsze prognozy rozwojowe dotyczą dzieci o wyraźnych dysfunkcjach mózgowych i niepełnosprawności intelektualnej. Odnosić się to może do około połowy osób z autyzmem. Najlepsze prognozy dotyczą natomiast 25% osób o inteligencji w granicach normy Pierwsze symptomy wychodzenia z autyzmu to zainteresowanie dziecka otaczającym światem, próby formułowania wypowiedzi. Przełomowym momentem okazuje się być określenie siebie jako „ja”, co świadczy o wyodrębnieniu siebie jako samodzielnie funkcjonującej jednostki. Towarzysz temu ograniczenie sztywności zachowania. Wszystko to pozwala na stopniowe wprowadzanie dziecka w środowisko rówieśnicze, podjęcie przez niego roli ucznia i partnera w grupie oraz dalszy rozwój30. Szacuje się, że około 10-15% dzieci z autyzmem osiąga stopień przystosowania pozwalający na względnie samodzielne życie. Nie może się to jednak odbyć bez wczesnej interwencji terapeutycznej względem tak dziecka jaki i jego rodziny oraz otoczenia. Istotnym czynnikiem jest tu także akceptacja społeczna i płynące z niej wsparcie psychiczne.


BIBLIOGRAFIA:
Brauner A.,Brauner F., Dziecko zagubione w rzeczywistości, Warszawa 1988
Jaklewicz H., Autyzm wczesnodziecięcy, Gdańsk 1993
Kruk-Lasocka J., Pedagogika dzieci z autyzmem i zespołami psychozopodobnymi, [w:] Pedagogika specjalna pod red. W. Dykcika, Poznań 2001
Kruk-Lasocka J., Autyzm czy nie autyzm ?, Wrocław 1999
Pisula E., Małe dziecko z autyzmem, Gdańsk 2005
Pisula E., Dzieci autystyczne, [w:] Dziecko niepełnosprawne w rodzinie pod red. Ireny Obuchowskiej, Warszawa 1999

Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja