PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

FAScynujące dzieci - Płodowy Zespół Alkoholowy

Co to jest FAS?

Termin FAS jest skrótem od pierwszych liter angielskojęzycznego terminu Fetal Alcohol Syndrome (płodowy zespół alkoholowy). Po raz pierwszy użyto go w roku 1973 , kiedy to odnotowano wystąpienie objawów uszkodzenia płodu przez alkohol u nowo narodzonego dziecka, pochodzącego z ciąży matki pijącej alkohol. Zapoczątkowało to badania nad szkodliwym wpływem alkoholu na rozwój płodu oraz skutkami, jakie powoduje w życiu osób z zespołem FAS.

W jaki sposób dochodzi do powstania u dziecka FAS?

Badania przeprowadzane już w 1974 r. przez rosyjskiego pediatrę Szurygina oraz szwedzką panią psycholog Maritę Aronson udowodniły, że syndrom FAS powstaje, kiedy płód zostanie poddany działaniu alkoholu. Późniejsze badania prowadzone przez różnych badaczy wskazały, że alkohol jest teratogenem, czyli substancją przenikającą przez łożysko i powodującą zatrucie płodu a zarazem jego uszkodzenie, szczególnie zaś układu nerwowego.

Alkohol przenikający przez łożysko może prowadzić do:

  • śmierci
  • anomalii rozwojowych
  • opóźnienia wzrostu
  • zaburzeń funkcjonowania

Większość teratogenów wywołuje tylko niektóre z wymienionych skutków. Niestety alkohol może przynieść każdy z tych skutków.


Zaburzenia rozwoju płodu powodowane przez alkohol można podzielić na trzy grupy:

  • Jest na tyle silną trucizną, że działając bezpośrednio na komórkę może spowodować jej śmierć. W przypadku oddziaływania na komórkę nerwowa prawie zawsze dochodzi do jej silnego uszkodzenia lub śmierci. Dlatego też u osób pijących, a więc narażonych na częste i silne działanie alkoholu na mózg obserwuje się liczne zmiany, w tym znacznie mniejszą ilość komórek nerwowych niż w zdrowym mózgu. Obszary mózgu, na które alkohol ma największy, negatywny wpływ to hipokamp, móżdżek, ciało modzelowate i kora mózgowa.
  • Alkohol może utrudniać transport aminokwasów, będących ważnym składnikiem białek oraz glukozy, która jest głównym źródłem energii dla komórek. W ten sposób utrudnia lub zaburza prawidłowy rozwój organizmu oraz jego wzrastanie. Niedobór energii może powodować regresję już rozwiniętych komórek.
  • Alkohol może osłabić ukrwienia łożyska i płodu, powodując jego niedotlenienie. Może także dezorganizować system regulacji hormonalnej i chemicznej, który kontroluje dojrzewanie i migrację komórek nerwowych w mózgu.

Badania Goodletta i Westa w 1992 r. udowodniły, że nawet minimalna dawka alkoholu może mieć szkodliwy wpływ na budowę i rozwój układu nerwowego.

Jakie zaburzenia występują w zespole FAS?

Zaburzenia związane z FAS podzielić na trzy podstawowe grupy:

  1. Zaburzenia rozwojowe.
  2. Zaburzenia wtórne (najczęściej o charakterze społecznym).
  3. Zaburzenia wynikające z organicznego uszkodzenia mózgu, w tym:
  • związane z zachowaniem,
  • związane z procesami poznawczymi,
  • związane z odruchami.

Ad. 1.

Wśród zaburzeń rozwojowych wyróżnić można następujące, najczęściej występujące:

  • 60% - zaburzenia neuropsychologiczne typu: ADHD (nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi), MPD (Multiple Personality Disorder r11; osobowość wieloraka r11; forma zaburzeń schizoidalnych), autyzm ( w tym przeważający zespół Aspergera), deficyty uwagi.
  • 49% - atypowe zaburzenia neuropsychologiczne, przejawiające się: nadpobudliwością, impulsywnością, deficytami pamięci i trudnościami w koncentracji, perseweracją (powtarzaniem tych samych błędów pomimo ich nieskuteczności), zaburzeniami percepcji, napadami złości.
  • 15% - niska waga urodzeniowa, później niskorosłość.
  • 10% - rozmaite deformacje fizyczne.

Należy pamiętać, że FAS nie wyklucza występowania innych rodzajów zaburzeń neuropsychologicznych czy neuropsychiatrycznych. Mogą mieć one charakter sprzężony (jak np. Zespół Aspergera wynikający pośrednio z zaburzeń rozwojowych mózgu) jak i izolowany (powstałe w wyniku oddziaływania środowiska, jak np. zaburzenia zachowania czy nerwice).

Ad. 2.

Do zaburzeń wtórnych dochodzi w wyniku socjalizacji dzieci z FAS w środowisku rodzinnym i szkolnym, najczęściej wtedy, gdy nie ma prawidłowej diagnozy, ale także w sytuacji nieprawidłowych oddziaływań terapeutycznych. Są to:

  • Problemy ze zdrowiem psychicznym. Ponad 90% osób z FAS cierpi na różnego rodzaju choroby psychiczne niebędące skutkiem organicznego uszkodzenia mózgu. 80% spośród nich poddanych było leczeniu. Wśród dzieci dominują (61%) deficyty różnych rodzajów pamięci, a wśród dorosłych zaburzenia o charakterze depresyjnym.
  • Przerwanie nauki szkolnej. Ponad 60% nastolatków i dorosłych oraz aż 14% dzieci z FAS nie ukończyło szkoły. Osoby, którym udało się przetrwać naukę, miały dwa razy więcej problemów w zachowaniu i uczeniu się. Najczęstsze problemy to: deficyt uwagi (70%), nieodrabianie/niedokańczanie zadań szkolnych (55-60%), konflikty z kolegami (60%), przeszkadzanie w czasie zajęć.
  • Kłopoty z prawem. Około 60 % nastolatków i dorosłych oraz 14% dzieci miało konflikt z prawem. Najczęstszym przestępstwem jest kradzież sklepowa. W grupie powyżej 12 lat (a więc osoby wobec których zastosowanie maja przepisy Ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz Kodeksu Karnego i Kodeksu Wykroczeń) aż 60% (ponad 35% całej populacji) znalazło się z tego tytułu w ośrodkach resocjalizacyjnych, socjoterapeutycznych, a 40% w zakładach poprawczych . Problemy z prawem wiążą sie z przerwaniem nauki. Spośród osób kontynuujących naukę tylko 40% miało konflikt z prawem.
  • Instytucjonalizacja. 50% nastolatków i dorosłych oraz mniej niż 10% dzieci zmuszonych było do korzystania z form instytucjonalnych opieki. Dorośli i nastolatki najczęściej trafiali do więzień (32-42%) na oddziały psychiatryczne (20-28%) oraz odwykowe (12-20%).Bardzo często zostawali pensjonariuszami Domów Pomocy Społecznej. Dzieci najczęściej trafiały na oddziały psychiatryczne.
  • Nieprawidłowe zachowania seksualne. 49% nastolatków i dorosłych oraz aż 39% dzieci przejawia nieprawidłowe zachowania seksualne. Jest to najpowszechniejsze zaburzenie wtórne u dzieci. Najczęstsze zachowania to: przygodny seks (wśród nastolatków i dorosłych), lubieżny dotyk, rozwiązłość.
  • Problemy z alkoholem i narkotykami. 30% dorosłych i nastolatków ma kłopoty z alkoholem i/lub narkotykami. Problem ten nie dotyczy dzieci i pojawia sie dopiero po ukończeniu 12 roku życia.

Ad. 3.

Zaburzenia wynikające z organicznego uszkodzenia mózgu.
Uszkodzenie mózgu jest diagnozą dramatyczną. Najczęściej kojarzy się z wypadkiem, urazem czaszki czy ciężka chorobą. Rozumiemy, że uszkodzenie mózgu pociąga za sobą poważne problemy i zmiany w zachowaniu. Dlatego wobec takich osób - szczególnie dzieci - jesteśmy na ogół wyrozumiali wobec ich dziwnych i niezrozumiałych zachowań czy powstałych deficytów lub zaburzeń. U dzieci z FAS uszkodzenia mózgu nie widać, gdyż doszło do niego w czasie ciąży, w okresie prenatalnym, dlatego stanowią one zagadkę. Zarazem trudno nam zaakceptować ich nietypowe zachowania, deficyty, trudności gdyż, na ogół, wyglądają rnormalnie; (poza grupą z deformacjami fizycznymi).


Niezwykle ważne jest, aby uświadomić sobie, że dzieci z FAS mają uszkodzony mózg w wyniku działania alkoholu w życiu płodowym.
Picie alkoholu przez matkę zaburza tworzenie i rozwój komórek mózgowych. Prowadzi do nieprawidłowości elektrofizjologicznych oraz zaburza neurochemiczną równowagę mózgu, co powoduje, ze impulsy nie są tak skutecznie i dokładnie transmitowane jak powinny. Bywa, że niektóre dzieci z FAS mają dysfunkcjonalny cały system neuroreceptorów; co prowadzi do nieprawidłowej pracy receptorów.
Najczęstsze zachowania mogące sugerować organiczne uszkodzenie mózgu to:

  • deficyt uwagi (80%) - dziecko nie potrafi dokończyć rozpoczętej czynności, wciąż coś je rozprasza, kiedy chce posprzątać i usłyszy przejeżdżający samochód, wyjrzy przez okno i zapomni o zabawkach, dzwonek telefonu potrafi skutecznie zakłócić jego koncentrację, hałas w sąsiedniej sali jest wystarczającym powodem, aby przerwało rozpoczęta czynność. Takie dziecko potrzebuje nieustannego przypominania i prostych, dokładnych instrukcji dotyczących tego co ma robić (zbierz klocki, włóż je do pudełka, odstaw pudełko na tę szafkę)
  • problemy z pamięcią (73%) - dziecko ma problemy z długotrwałym zapamiętywaniem, czasami sprawia wrażenie, jakby nic nie pamiętało (co jadłeś dzisiaj na obiad? Zapomniałem jak to się nazywa…)
  • nadpobudliwość (72%) - dziecko nie potrafi chwili usiedzieć spokojnie, cały czas jest w ruchu, ale także robi różne inne rzeczy, np. bierze bez pytania (dlaczego wziąłeś czekoladę ze stołu? Bo chciało mi sie jeść, Nie mogłeś poprosić? No, mogłem…)
  • wyrażanie nielogicznych myśli (38%)
  • stereotypie ruchowe (33%) - stanie, siedzenie lub kiwanie się
  • nieświadomość tego co się dzieje wokół (27%)
  • dziwaczne maniery lub nawyki (20%)
  • tiki i grymasy, zachowania kompulsywne, utrata kontroli, napady szału (15%).

Należy pamiętać, że przytoczone powyżej symptomy dotyczą wpływu organicznego uszkodzenia mózgu na zachowanie. Uszkodzenia maja także wpływ na percepcję, tj. odbieranie i przetwarzanie informacji z otoczenia.

Najczęstszym problemem wynikającym z uszkodzenia mózgu związanym z percepcją są:

  • problemy ze słuchem, a konkretnie z pamięcią słuchową
  • problemy z pamięcią przestrzenną
  • trudności z czytaniem wzrokowym i matematyką
  • niezdolność do uczenia się z książki
  • brak zdolności do obserwowania i reagowania na zmiany wyrazu twarzy, co z kolei prowadzi do upośledzenia kontaktów społecznych
  • trudności z zapamiętaniem tego co sie widziało
  • słaba zdolność przywoływania informacji
  • trudności z odtwarzaniem, przerysowywaniem czy przepisywaniem
  • niezorganizowanie
  • trudności w analizie i syntezie, trudności w dostrzeganiu różnic pomiędzy 2 podobnymi obiektami
  • spóźnianie się, brak poczucia czasu i zrozumienia jego mechanizmu.

Kolejna sferą, w której widoczny jest wpływ zatrucia alkoholem w życiu płodowym, jest rozwój emocjonalny. Najbardziej widoczne są zaburzenia dotyczące przywiązania do matki, w skrajnym przypadku mogące kształtować się w formie autyzmu czy zespołu Aspergera.

Dzieci z FAS są niezwykle wrażliwe i podatne emocjonalnie. Są wnikliwe i posiadają bogatą wyobraźnię. Równocześnie są niedojrzałe, infantylne, przesadnie reagują na to, co dzieje się wokół nich. W związku z nieprawidłowym rozwojem odruchów, w tym przetrwanie odruchów, które powinny wygasnąć we wczesnym dzieciństwie, jak odruch Moro czy atoniczny odruch szyjny (ATOS) dzieci te mają zaburzoną gospodarkę hormonalną, szczególnie w zakresie adrenaliny i kortyzolu. Przejawia sie to w ich emocjonalności na dwa sposoby. Pierwszy z nich to podwyższony poziom lęku, pozwalający na łatwe i szybkie wycofywanie się z każdej sytuacji. Strach powoduje trudności w kontaktach społecznych, wyrażaniu własnych emocji i rozumieniu uczuć innych osób. Drugi sposób to agresja. Dziecko jest nadpobudliwe, wiecznie podniecone, ma trudności z rozumieniem mowy gestów i ciała. Reaguje nieadekwatnie do siły bodźców, pod agresją ukrywa niepokój, nieśmiałość, brak poczucia bezpieczeństwa.

Ponadto dzieci z FAS przejawiają zmienność nastrojów, nieraz bardzo gwałtowną, ich reakcje emocjonalne, ich siła i kierunek, są nieprzewidywalne. Nigdy nie wiadomo kiedy się obrazi i wycofa, kiedy wybuchnie złością. Ma trudności w przyjmowaniu krytyki i wszelkich uwag dotyczących jego osoby. Próby korygowania zachowania nasilają napięcie i reakcje emocjonalne. Mimo to, dziecko z FAS ma głęboko zaniżoną samoocenę i bardzo złe zdanie na własny temat.

Ostatnim obszarem zaburzeń rozwojowych związanych także z uszkodzeniem układu nerwowego, a co za tym idzie kontrolą różnorodnych funkcji ciała jest wysoka podatność dzieci z FAS na infekcje oraz częste alergie, głównie na tle pokarmowym.

W Polsce diagnostyka dzieci z FAS/FAE jest bardzo zaniedbana. Związane jest to z niskim poziomem wiedzy dotyczącym tego problemu oraz ze złożonością jego diagnozowania. Stwierdzenie faktu, że dziecko ma poważne problemy z zachowaniem w powiązaniu z ustaleniem, że matka piła w czasie ciąży alkohol to dopiero początek długiej drogi. Diagnostyka FAS obejmuje wiele obszarów z zakresu nauk psychologicznych, neurologii i psychiatrii. Wymaga szerokiego i elastycznego podejścia do wielu objawów, mogących sugerować zupełnie inne zaburzenia, które, nota bene, często są z FAS sprzężone, jak np. ADHD czy autyzm.


Problemem diagnostyki i terapii FAS zajmują się w Polsce trzy ośrodki:

1.Centrum Opieki Zastępczej w Ledzinach
ul. Hołdunowska 70 A
43-143 Lędziny tel. (032) 216 79 17
www.fas.edu.pl www.fosterparents.org.pl kontakt: Małgorzata Klecka
2.Instytut Terapeutyczny Fundacji Daj Szansę
ul. Piskorskiej 11
87 r11; 100 Toruń tel. (056) 648 23 63
www.free.ng.pl/fundacja.dajszanse kontakt: lek. med. Krzysztof Liszcz
3.Pracownia Psychologiczna ITEM Umiejętności Społeczne
ul. Sienkiewicza 27
34-300 Żywiec
kontakt; Teresa Szumiło

opracowała:
mgr Sylwia Łakomska
na podstawie książki
Małgorzaty Kleckiej “FAScynujące dzieci”;
Kraków 2007, Wydawnictwo Św. Stanisława BM

Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja