PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Zajęcia socjoterapeutyczne jako pomoc dzieciom z zaburzeniami zachowania

W codziennej szkolnej pracy napotykamy coraz częściej trudne zachowania dzieci, czyli zachowania społecznie nie akceptowane. Zachowanie człowieka to system reakcji na określoną sytuację społeczną. W relacjach międzyludzkich obowiązują przyjęte i społecznie akceptowane normy zachowań. Jeśli dziecko swoim zachowaniem łamie akceptowane społecznie normy zachowań, mówimy, że jego zachowanie jest zaburzone. Przyjmuje się, ze zaburzenia zachowania są wynikiem doznawanych stanów emocjonalnych, z którymi dziecko nie może sobie poradzić

Trudne zachowania dzieci i młodzieży mają swoje tło psychiczne. Towarzyszą im przykre emocje takie jak lęk, poczucie winy, niepokoju, gniew, złość, osamotnienie oraz określone, najczęściej negatywne sądy poznawcze na temat własnej osoby. Są one wynikiem doznawanych, w przeszłości lub aktualnie, trudnych stanów emocjonalnych, stanów deprywacji, braku satysfakcjonujących kontaktów z najbliższymi. Przykrym doświadczeniem jest również brak możliwości wywiązania się ze stawianych obowiązków i oczekiwań wykraczających poza możliwości dziecka. Dziecko może doświadczyć jednorazowego, ale bardzo intensywnego urazu, albo żyć w społeczności gdzie chronicznie występują sytuacje trudne. Te doświadczenia dotyczą z reguły ważnych dziedzin życia i zwykle zagrażają poczuciu tożsamości dziecka, jego bezpieczeństwa, życia lub zdrowia. Mają one istotny wpływ na kształtowanie się poczucia własnej wartości, godności i poczucia bezpieczeństwa, a w rezultacie na kształtowanie się osobowości dziecka. Dziecko ma lęki przed niepowodzeniem, izoluje się, nie ufa ludziom, broni się przed własnymi doznaniami emocjonalnymi i emocjami innych. Może szukać samo potwierdzenia naruszając prawa innych lub prezentując wrogie zachowania wobec siebie i otoczenia. Przeżywana sytuacja trudna powoduje uogólnienie tego doświadczenia w postaci sądów poznawczych o rzeczywistości i powstanie określonych typów zachowań, czyli takich, które mają je chronić przed innymi przykrymi doświadczeniami. Zachowania te na ogół nie są zgodne z oczekiwaniami dorosłych i często szkodliwe dla samego dziecka.

Zaburzenia te ujawniają się jako zaburzenia w relacjach:

  • dziecko — dorośli
  • dziecko — rówieśnicy
  • dziecko — zadanie
  • dziecko do samego siebie

Za zachowaniami tymi kryje się myślenie o świecie i ludziach a także o sobie samym, że są źli.

Jedną z form pomocy dzieciom z zaburzeniami zachowania są zajęcia socjoterapeutyczne. Proces socjoterapeutyczny ma przerwać mechanizm zaburzeń. Zajęcia socjoterapeutyczne polegają na celowym oddziaływaniu terapeutów mającym stworzyć dziecku okazję do nabycia nowych doświadczeń. Pod ich wpływem w zachowaniu i samopoczuciu dziecka mają nastąpić określone, pozytywne zmiany. Powinny mu one pomóc w lepszym funkcjonowaniu w szkole, rodzinie i grupie rówieśniczej, a także przynieść efektywniejszą realizację życiowych celów. Dziecko musi dokonać oceny i weryfikacji sposobów swoich zachowań oraz sądów na temat rzeczywistości, musi również odreagować emocjonalnie.

Na proces socjoterapeutyczny składają się trzy elementy:

1. Zmiana sądów poznawczych.

2. Zmiana wzorców zachowań.

3. Odreagowanie emocjonalne.

Każde doświadczenie, jakie przeżywa człowiek, może potwierdzić posiadany przez niego obraz świata, wzbogacić go lub zmienić.

Udział w zajęciach socjoterapeutycznych jest dla dziecka szeregiem doświadczeń społecznych. Ze względu na cel zajęć doświadczenia te mają między innymi skorygować sądy poznawcze wyniesione przez dziecko z przeżyć urazowych. Aby mogło to nastąpić, treść doświadczeń korygujących powinna być przeciwstawna do treści doświadczeń urazowych. W wyniku zajęć socjoterapeutycznych może nastąpić korekta występujących u dzieci zaburzeń zachowania oraz opanowania przez nie nowych, bardziej konstruktywnych sposobów funkcjonowania. Nowe wzorce zachowań mogą umożliwić dziecku bardziej satysfakcjonujące dla obu stron kontakty z innymi ludźmi oraz realizację własnych celów.

Socjoterapia jest oddziaływaniem przyczynowym. Zaburzenie zachowania jest traktowane jako przejaw głębszych trudności dziecka i dlatego, samo w sobie, nie jest głównym obiektem oddziaływań. Udział w zajęciach może być dla dzieci m.in. ćwiczeniem umiejętności optymalnego sposobu funkcjonowania, może też polegać na zajmowaniu się własną przeszłością, określaniu sfery własnej sprawczości.

Przebudowa struktur poznawczych i zmiana wzorców zachowań, dotykając bolesnych doświadczeń urazowych, uwalnia związane z nimi emocje. Ich zablokowanie uniemożliwia zajście zmian w sferze poznawczej i behawioralnej, a przez to powstrzymuje proces socjoterapeutyczny. Przeżywane przez dzieci uczucia muszą zostać wyrażone. Dlatego ważne jest, aby w trakcie zajęć dzieci miały możliwość ekspresji uczuć w formie śmiechu, krzyku, ekspresywnego mówienia czy płaczu.

Zajęcia socjoterapeutyczne mają charakter ustrukturalizowanych spotkań grupowych. Odbywają się zgodnie z przygotowanym i opracowanym pod kątem potrzeb danej grupy programem. Zajęcia obejmują cykl spotkań, w których wyróżnia się trzy etapy pracy z grupą.

Pierwszy etap to okres powstawania grupy. Służy on poznaniu się uczestników, opracowaniu reguł i norm grupowych, tworzeniu atmosfery wyzwalającej pozytywne relacje interpersonalne. Dlatego też pierwsze spotkania koncentrują się wokół zabaw i ćwiczeń pozwalających na integrację grupy, budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa.

Drugi etap to właściwa praca z grupą. Polega na realizacji zaplanowanych celów terapeutycznych, edukacyjnych i rozwojowych.

Ostatni etap jest przygotowaniem do zakończenia wspólnej aktywności i spotkań w grupie, jest podsumowaniem nabytych umiejętności. Uczestnicy na koniec udzielają sobie wzajemnie pozytywnych wzmocnień w sferze uczuć, informacji podnoszących poczucie wartości, obdarowują się wzajemnie podarunkami, rysunkami, laurkami.

Zajęcia socjoterapeutyczne mają swoja strukturę, która wyznacza przebieg każdego spotkania. Rozpoczynają się „Powitaniem w kręgu”. Można zastosować tu różne formy aktywności werbalnej i ruchowej służące wprowadzeniu przyjemnej atmosfery. Kolejno następuje  „Rozgrzewka”.

W zależności od nastroju grupy i jej energii stosuje się tu ćwiczenia i zabawy aktywizujące lub wyciszające. Mogą być tak dobrane, by łączyć się lub wprowadzać w temat spotkania. „Zajęcia zasadnicze”- to czas aktywnego zdobywania przez uczestników doświadczeń emocjonalnych i poznawczych w celowo zorganizowanych sytuacjach psychokorekcyjnych i stymulujących rozwój. Kolejne ćwiczenia mogą być realizowane poprzez zabawy, rysunki i prace plastyczne, muzykowanie, odgrywanie scenek.

W toku zajęć socjoterapeutycznych dostarczanie okazji do odreagowania emocjonalnego i przeżywania emocji odbywa się przez zastosowanie odpowiednich technik i form pracy.

Podstawową formą pracy socjoterapeutycznej jest zabawa, która daje możliwość nie tylko zaspokojenia potrzeby kontaktu z drugim człowiekiem, ale przede wszystkim pozwala na nabywanie doświadczeń przez osobiste przeżywanie. Ćwiczenia i zabawy wpływają na otwartą, akceptującą atmosferę, uwalniają dziecko od negatywnych przeżyć. Stwarzają pełne emocji sytuacje pomagające w uczeniu się określonych treści. Poprzez zabawę uczestnicy rozwijają umiejętność spostrzegania, nazywania i wyrażania swoich uczuć, a także komunikowania się z innymi, uczą się odpowiedzialności, współpracy i współdziałania, wrażliwości na innych, budują poczucie zaufania, doznają radość, zadowolenie i satysfakcję.

Dzieci młodsze szczególnie chętnie wyrażają swoje uczucia za pomocą muzyki, śpiewu i działalności plastycznej. Te formy pracy ułatwiają uczestnikom uzewnętrznianie rozmaitych stanów psychicznych i emocjonalnych, umożliwiają ich odreagowanie. Rysunek może dostarczyć ważnych informacji o dziecku i jego osobowości. Wspólne rysowanie umożliwia przeżycie sukcesu,– co jest źródłem satysfakcji– jednocześnie służy integracji i uczy współdziałania.

Stosowana na zajęciach socjoterapeutycznych  psychogimnastyka, w której członkowie grupy wypowiadają się i komunikują w sposób niewerbalny, jest bogatym źródłem przeżyć i interakcji dotykowych uczestników na przykład poprzez poruszanie się z zamkniętymi oczami. Psychogimnastyka pobudza wyobraźnię, wyzwala ekspresję ruchową.

W socjoterapii wykorzystuje się pracę w kręgu, która daje każdemu uczestnikowi równy status w grupie, łącznie z osobą prowadzącą. Ma także wpływ na możliwość bezpośredniego kontaktu wzrokowego, sprzyja nawiązaniu kontaktu emocjonalnego. Siedząc w kręgu uczestnicy mogą wyrażać swoje opinie i uczucia bez ryzyka bycia poddanym ocenie czy wyśmianiu.

Wyzwalająca myślenie twórcze uczestników zajęć socjoterapeutycznych–„Burza mózgów”, daje szansę wypowiedzenia się każdemu, nawiązania i utrzymania kontaktu oraz zaangażowania się. Dla dziecka jest ważne, że może się wypowiedzieć, że jego pomysł też jest ważny, że się z nim liczą inni.

Inscenizacje i odgrywanie scenek  umożliwiają dzieciom, zrozumienie innych, odreagowanie i emocjonalną korekcję. Stwarzają możliwość wypróbowania i wyćwiczenia nowych sposobów zachowań. W tej technice wykorzystuje się słowo, przestrzeń, ruch i mimikę. Pobudzają do wyraźniejszego ruchu, silniejszego wyrazu emocjonalnego, ujawniania uczuć, modelując określone zachowania.

Technika relaksacja służy odprężeniu, odreagowaniu negatywnych emocji i napięć. Obniża wzmożoną pobudliwość psychoruchową i afektywną.

Przy realizacji celów socjoterapeutycznych należy kierować się następującymi zasadami, które mogą stanowić elementy sytuacji korygującej szeroki zakres doświadczeń urazowych. Są to zasady: afirmacji, bliskiego kontaktu, otwartości oraz istnienia norm.

Afirmacja polega na dostrzeganiu i podkreślaniu (komunikowaniu) pozytywnych dokonań, dobrych cech i zdolności drugiego człowieka. Takie dokonania i cechy można znaleźć w każdej istocie ludzkiej, dlatego każdy może być afirmowany.

W trakcie zajęć należy dążyć do tego, aby afirmacja była wyłącznym sposobem odnoszenia się do drugiego człowieka. Świadomie rezygnuje się z krytyki, wytykania błędów, wskazywania wad i niedociągnięć. Zamiast tego podkreśla się dobre cechy, osiągnięcia (nawet małe), ukazuje pozytywne dążenia, motywacje.

Krytyka i inne negatywne wzmocnienia powodują zmniejszenie lub zablokowanie energii potrzebnej do pokonywania bieżących trudności pojawiających się w trakcie uczenia. Długotrwała krytyka zmniejsza również wiarę w to, że w ogóle jest się wstanie je pokonać.

Sytuacja zagrożenia nie sprzyja spostrzeganiu i asymilowaniu sygnałów i informacji. Jeśli w każdej chwili narażeni jesteśmy na krytykę, negatywna lub lekceważącą ocenę naszych działań, zamykamy się lub sami atakujemy.

Proces uczenia, niezależnie od tego, czy uczymy się współdziałania, porządku czy też reguł ortograficznych, jest efektywny, jeśli czujemy się odprężeni, bezpieczni. Tylko wówczas jesteśmy otwarci na nowe informacje. Aby dzieci mogły je przyjmować i rozwiązywać problemy, muszą mieć wiarę w siebie, muszą znać swoje pozytywne potencjały.

Jakość afirmacji zależy głównie od sposobu kontaktowania się prowadzącego z dziećmi. To on musi modelować pozytywne odnoszenie się do siebie nawzajem innych osób oraz umiejętnie i delikatnie przerywać obecny, we wzajemnych relacjach dzieci, stereotyp ośmieszania, krytykowania. Osoba prowadząca zajęcia powinna proponować dzieciom interakcje, w których afirmują się one wzajemnie, oraz zachęcać ich do wyrażania pozytywnych informacji i emocji.

Porzucenie przez dzieci stereotypu krytykowania i odrzucania i zastąpienie go postawą afirmacji i wzajemnej życzliwości jest procesem trudnym i długotrwałym. Ponieważ wspomniany stereotyp wiąże się z podstawowym dla zaburzeń zagrożeniem poczucia własnej wartości, praca nad nim może rozciągnąć się na cały okres udziału dzieci w zajęciach.

Wypracowywanie normy życzliwości musi być powolne i cierpliwe. Nie należy spodziewać się szybkich efektów. W przypadku wielu dzieci oczekiwane zmiany mogą następować szczególnie powoli.

Aby możliwe było prowadzenie pracy psychokorekcyjnej, niezbędne jest nawiązanie przez prowadzącego bliskiego kontaktu z dziećmi. Osoba prowadząca powinna stworzyć ciepłe i bezpieczne relacje, takie, w których dorosły jest opiekunem i sojusznikiem w pokonywaniu trudności. Relacje takie tworzą się, jeśli dorosły daje odczuć, że interesuje się każdym dzieckiem jako niepowtarzalną indywidualnością, interesuje się jego życiem, ciekawe są dla niego jego zainteresowania, obchodzą go jego troski. Bliski kontakt z dziećmi oznacza również zmniejszenie dystansu fizycznego. Podejmowanie zabaw, w których dochodzi do bezpośredniego, fizycznego kontaktu daje możliwość przekazywania sympatii i komunikatu o gotowości do dawania oparcia drogą niewerbalną. Ponadto lepiej poznaje się dziecko. Bliskie i bezpieczne relacje stwarzają warunki do odreagowania emocjonalnego, niezbędnego w procesie pozbywania się szkodliwych stereotypów i uczenia pozytywnych zachowań. Wchodzenie w bliskie relacje z dziećmi spełnia również funkcję modelowania zachowań opartych na sympatii i bezpieczeństwie. Wszelkiego typu kontakty pomiędzy prowadzącym zajęcia a dziećmi powinny być pozbawione elementów urażających. Nie powinien on powielać złych wzorów relacji dorosły-dziecko, z którymi stykają się one w rodzinach i otoczeniu.

Przez bliski kontakt ludzie komunikują sobie akceptację, życzliwość, wzajemną atrakcyjność.

Zasada otwartości polega na przyjmowaniu i przekazywaniu informacji, dzieleniu się doświadczeniami i wyrażaniu emocji. Prowadzący zapewnia każdemu dziecku możliwość ujawniania ważnych dla niego spraw i uczy dzieci słuchania i okazywania szacunku dla doświadczeń i przeżyć drugiej osoby. Ujawnianie emocji w trakcie zajęć umożliwia dziecku zajęcie się własnymi trudnościami, przełamuje poczucie izolacji i samotności uniemożliwiającej współodczuwanie z innymi ludźmi. Sprawia, że dziecko czuje się bardziej bezpieczne.

Dzielenie się doświadczeniami i informacjami daje dzieciom możliwość wspólnego rozwiązywania problemów. Mogą one nauczyć się korzystać nawzajem ze swoich doświadczeń, razem znaleźć wyjście z bardzo trudnej sytuacji. Przepływ informacji jest niezbędnym warunkiem odbudowy zaufania do innych ludzi, a przez to zmiany zachowania.

Prowadzący zajęcia jest osobą dbającą o stworzenie atmosfery sprzyjającej otwartości. Dba on o zapewnienie komfortu psychicznego dziecku ujawniającemu swoje przeżycia i pomaga innym dzieciom przekraczać trudności w uważnym słuchaniu i przyjmowaniu komunikatów od innych. Trudności te mogą się przejawiać w lekceważeniu mówiącego, dowcipkowaniu, przekrzykiwaniu go.

Zasada istnienia norm polega na wprowadzeniu i przestrzeganiu przez prowadzącego reguł porządkujących to, co ma się dziać na zajęciach. Przedstawione wcześniej trzy zasady, powinny być normami nie tylko dla uczniów, ale i dla terapeutów. W ich realizacji powinien on być„mistrzem”, wzorem dla dzieci.

Organizacja zajęć wymaga istnienia także innych reguł. Jednak powinno się wprowadzać tylko takie zasady, które umożliwiają dzieciom przeżycie dobrych doświadczeń. Można stale wprowadzać pewne zmiany w normach. Należy równocześnie pamiętać, że stosowanie dużej liczby ograniczeń może spowodować zmniejszenie poczucia bezpieczeństwa, zwiększyć obszar możliwych konfliktów i obniżyć motywację dzieci do udziału w zajęciach. Dobrze jest, gdy dzieci znają wprowadzone normy i rozumieją ich celowość. Stosowane na zajęciach normy mają znaczenie nie tylko, dlatego, że„umożliwiają” przeprowadzenie zajęć. Istnienie ich stanowi samodzielną wartość.

Dla dzieci ważne jest, aby doświadczyły, że normy nie są wymierzone przeciwko nim, nie są wyrazem władzy dorosłych, lecz ich życzliwości i troski (… Nie pozwalam ci bić innych dzieci, bo nie chcę, żeby je bolało. Tak samo nie pozwoliłabym innym zadawać bólu tobie).

Sposób egzekwowania norm stanowi ważną informację korygującą skutki urazów związanych z dyscypliną. Jeśli prowadzący czuwa spokojnie, nie gniewając się i nie karząc, a jednocześnie w życzliwy sposób nie dopuszcza do łamania norm, to doświadczenia takie mają szansę zmienić nastawienie dzieci do dyscypliny.

Zajęcia socjoterapeutyczne dostarczają dziecku nowych doświadczeń, przeciwstawnych do doświadczeń urazowych. Są okazją do wypróbowania i wyćwiczenia nowych sposobów zachowania oraz do nabywania nowych umiejętności to jest asertywności, podejmowania decyzji, radzenia sobie z trudnymi sytuacjami i emocjami, poszukiwania wsparcia i pomocy. Umożliwiają budowanie obrazu samego siebie, w którym dziecko będzie mogło lepiej siebie poznać, docenić swoje mocne strony i wykorzystać je w różnych sytuacjach życiowych.

Literatura:

  1. Strzemieczny J., Zajęcia socjoterapeutyczne dla dzieci i młodzieży, Warszawa, 1993
  2. Sawicka K., Socjoterapia, Warszawa, 1998

Opracowała: Anna Mielewczyk

źródło: http://literka.pl
Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja