PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Aby chciało się chcieć

Dzieci z grup ryzyka nie mają prawidłowych wzorców zachowań, są albo agresywne, albo bierne – jak środowisko, w którym żyją. Dlatego tak ważne jest pokazanie tym dzieciom, że można żyć inaczej, lepiej. Jak pomóc im wyrwać się z bierności, pobudzić motywację do działania?

Dzieci uczą się zachowań, obserwując i naśladując członków własnej rodziny, innych dorosłych oraz środowisko rówieśnicze. Jeśli te wzorce są niewłaściwe, dziecko znajduje się w tzw. grupie ryzyka. Wtedy albo powiela (imituje) negatywne wzorce, albo jest pasywne (bierne), nie potrafi wpływać na otaczającą je rzeczywistość i podporządkowuje się jej, ulegając naciskom otoczenia. Dlatego istotne jest włączanie dzieci i młodzieży w inicjatywy, dzięki którym mogą rozwinąć się w sferze poznawczej, pobudzić swoją motywację do działania, uzyskać samodzielność, opanowując różne umiejętności, osiągnąć niezależność psychiczną od innych ludzi, znaleźć pozytywne wzorce zachowania oraz cel w życiu, uzyskać satysfakcję z tego, co robią, nawet gdy czasami spotykają ich niepowodzenia czy porażki.

Pozytywne wzory działania

Dzieciom z grup ryzyka należy umożliwić przebywanie w środowisku aktywnym i różnorodnym, dobrze zorganizowanym, pełnym pomysłów, rozmaitych celów (bliskich i dalekich, łatwiejszych i trudniejszych do osiągnięcia, wymagających indywidualnego zaangażowania lub współpracy z innymi). Wtedy będą miały okazję zetknąć się ze zróżnicowanymi wzorcami zachowania, odmiennymi od ich patologicznego środowiska rodzinnego, sąsiedzkiego czy lokalnego. Pokazywanie alternatywnych form spędzania czasu wolnego daje im szansę na prawidłowy rozwój, wzmacnia samoocenę, kształtuje umiejętności społeczne, ale przede wszystkim buduje aktywną i mocną postawę przeciwstawiania się zagrożeniom płynącym z patologicznego środowiska, w którym żyją.
Aktywizowanie jest zadaniem dla społeczności lokalnych, przedszkoli i szkół, świetlic, placówek kulturalnych i sportowych, liderów różnych grup. Polega na zachęcaniu dzieci i młodzieży do działania w różnych organizacjach młodzieżowych (np. w harcerstwie czy klubach sportowych), do aktywnego udziału w zajęciach pozalekcyjnych (np. muzycznych, teatralnych, informatycznych), do uczestnictwa w programach wolontaryjnych (np. działania na rzecz seniorów czy osób mniej sprawnych) i akcjach charytatywnych (np. Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy).
Departament do spraw Młodzieży i Edukacji Pozaszkolnej MEN opracował Strategię Państwa dla Młodzieży na lata 2003–2012. Ma ona wspomóc młodych ludzi w realizacji ich indywidualnych i grupowych planów życiowych oraz w znalezieniu swojego miejsca w społeczeństwie. Mieści się w ramach dialogu międzypokoleniowego, ale i uwzględnia specyficzne potrzeby młodych. Według Departamentu, państwo powinno otoczyć szczególną opieką młodzież z grup ryzyka. Realizacja projektu uwzględnia edukację młodzieży, zatrudnienie, uczestnictwo w życiu publicznym, czas wolny, kulturę, sport oraz zdrowie i profilaktykę.
Celami kluczowymi Strategii Państwa dla Młodzieży są:

  1. tworzenie i wyrównywanie szans rozwoju, samorealizacja młodego pokolenia
  2. stwarzanie szans dla rozwoju własnej aktywności młodego pokolenia przeciwdziałanie marginalizacji młodego pokolenia
  3. rozwijanie międzynarodowej współpracy młodzieży zbudowanie systemu informacji młodzieżowej
  4. kształcenie i doskonalenie zawodowe dorosłych pracujących z młodzieżą (więcej informacji, na stronie Departamentu: www.yforum.pl).

Uruchomienie chęci do działania

Aby zrozumieć, czym jest aktywizacja, należy odwołać się do pojęcia „aktywność”. Według Spinozy, aktywność jest naturalnym stanem człowieka: „oznacza podmiotowość, dokonywanie wyborów, przyjemność istnienia, smakowania i doświadczania życia”. Człowiek aktywny działa, przeżywa różne uczucia, czasami kieruje się intuicją i zdrowym rozsądkiem, a czasem chłodną kalkulacją zysków i strat, myśli symbolicznie i logicznie, potrafi dokonywać wyborów. Posługuje się własną wolą, stawia sobie cele bliskie i dalekie, realizuje swoje potrzeby, tworzy, ale także odpoczywa i działa w pewnym rytmie. Aktywizacja zatem, w najogólniejszym ujęciu, to uruchomienie chęci do działania. Błędem jest używanie stwierdzenia „aktywizacja do…”, ponieważ sugeruje to jej celowość czy „finalność”, a takie działanie jest raczej wywieraniem wpływu na drugiego człowieka niż aktywizacją. Dopiero wtedy, gdy osoba zostanie zaktywizowana, czyli zachęcona do działania, odpowiednio zmotywowana i będzie sama chciała działać, można ewentualnie wskazać jej różne możliwości, pomóc określić kierunek działań, pomóc dobrać czy stworzyć środki realizacji celów. Aktywizowanie więc, to przede wszystkim zachęcanie, inspirowanie, nakłanianie, umożliwianie współudziału, a mówiąc nieco metaforycznie „uruchamianie potencjału rozwojowego”.

Robert Rosenthal i Lenore Jacobson podkreślają znaczenie aktywizacji dla dzieci i młodzieży z grup ryzyka. Uważają, że dzięki niej można powstrzymać mechanizm samospełniającego się proroctwa oraz zahamować rozwój wielu problemów, m.in.: niepowodzenia szkolne, trudności w funkcjonowaniu wśród rówieśników, uzależnienia, przemoc czy zachowania przestępcze.Gdy człowiek czuje się gorszy

Żyjemy w świecie, w którym coraz bardziej oczekuje się lub wręcz wymaga zaangażowania, aktywności, wiedzy, umiejętności współpracy z innymi ludźmi, ale też szybkich decyzji, umiejętności dokonywania wyborów, brania odpowiedzialności za swoje decyzje i ich skutki. Nie każdy człowiek potrafi działać w tak „intensywny” sposób, a nawet gdy działa, to nie zawsze ten sposób postępowania jest zgodny z jego naturalnym rytmem funkcjonowania – cechami temperamentu i utrwalonymi sposobami zachowania. A wtedy na skutek przeciążenia, czyli niedopasowania oczekiwań (bo są nadmiernie wysokie) do jego możliwości może popaść w różne nałogi, które doraźnie obniżają napięcie, odczuwane jako dyskomfort. Albo by spełnić oczekiwania może podejmować różne chaotyczne i pozorne działania, które jednak nie prowadzą do osiągania zakładanych celów. Może też czuć się przez swoje otoczenie marginalizowany czy nawet wykluczany z różnych przedsięwzięć.
Dzieci i młodzież z grup ryzyka często doświadczają wykluczenia już we wczesnych etapach rozwoju, w okresie dzieciństwa, a przyczynami tego mogą być m.in.: nieakceptowana przez otoczenie „inność”, np.: dzieci z rodzin mniejszości etnicznych i religijnych, z rodzin biednych, wielodzietnych, bezrobotnych lub gorzej wykształconych rodziców, nieradzenie sobie z wymaganiami i obowiązkami w przedszkolu czy szkole, niski status ekonomiczny rodziców.

Niekompetencja czy niewłaściwa postawa rodziców, trudne i bolesne doświadczenia z dzieciństwa, np. awantury w domu, konflikty w relacjach z rówieśnikami, słabe wyniki w nauce, trudna sytuacja materialna mogą rodzić u dzieci negatywne przekonania na temat siebie, innych osób i świata. To znacznie obniża motywację do nawiązywania kontaktów, zaburza samoocenę dziecka, wiarę w siebie, swoje umiejętności i możliwości – czego efektem jest poczucie beznadziejności, izolacji czy osamotnienia, a nawet alienacji (wyobcowania).

Poczucie alienacji jest, według Melvina Seemanna, wynikiem braku pożądanych relacji z innymi ludźmi, normami społecznymi, wartościami, a także z sobą samym. Sprawia ono, że człowiek czuje się nie tylko inny, ale i gorszy, co z reguły nie motywuje do działania, lecz powoduje powstawanie kolejnych barier utrudniających nawiązywanie kontaktów z otoczeniem. Poczucie alienacji jest związane z silnymi emocjami negatywnymi, które często prowadzą do poważnych zaburzeń zachowania, a także do podejmowania przez jednostkę destrukcyjnych – z punktu widzenia celu działania i wymagań otoczenia – strategii radzenia sobie z wyobcowaniem.

Negatywne doświadczenia, jakie są udziałem dzieci i młodzieży z grup ryzyka, nie pozwalają poradzić sobie z alienacją. Jest wręcz przeciwnie – silnie pobudzają do szukania rozwiązań, które doraźnie rozwiązują problem, bo zmniejszają przykre napięcie, ale de facto powodują nasilanie poczucia alienacji, bo ich forma nie jest społecznie akceptowana. Dlatego działania takie jak aktywizacja są niezbędne – pełnią jednocześnie funkcje profilaktyczne, edukacyjne i terapeutyczne.

Dlaczego dziecko jest bierne?

Właściwe planowanie działań aktywizacyjnych wymaga najpierw dostrzeżenia, że dziecko potrzebuje wsparcia, a następnie rozpoznania istoty problemu i odpowiedzi na pytanie: dlaczego dziecko jest bierne? W diagnozowaniu dziecka niezwykle pomocna będzie czujna obserwacja: jego zachowań, sposobów mówienia oraz nastawienia do siebie, innych i świata. Dobrze jest zaobserwować dziecko w co najmniej dwóch środowiskach i porównać jego zachowania. W ten sposób można zobaczyć, czy jego specyficzne zachowania (np. apatia, izolowanie się, zachowania buntownicze) występują niezależnie od otoczenia. Bardzo istotnym elementem diagnozowania potrzeb dziecka jest rozmowa. Wymaga ona jednak nawiązania cieplejszego kontaktu z dzieckiem, by nie zamieniła się w przesłuchanie, podczas którego otrzymamy zdawkowe czy zniekształcone odpowiedzi. Gdy uda nam się nawiązać dobry kontakt z dzieckiem, możemy zapytać o jego zainteresowania, rodzinę, warunki mieszkaniowe, kolegów, formy spędzania czasu wolnego przez niego i bliskich. Rozmowę należy odbyć również z pozostałymi członkami rodziny.
Warto w trakcie diagnozowania posłużyć się klasyfikacją stylów życia zaproponowaną przez Andrzeja Sicińskiego w książce Styl życia, kultura, wybór. Główne kryterium pozwalające na dokonanie klasyfikacji stylów życia odnosi się według niego do możliwości dokonywania wyborów. Pozostałe kryteria odnoszą się do orientacji życiowej osoby, która ma możliwość dokonywania wyborów w środowisku, w którym żyje. Zatem, aby rozpoznać problem (w odniesieniu do dzieci i młodzieży z grup ryzyka) musimy postawić następujące pytania:

* Czy osoby te mają możliwość dokonywania wyborów w środowisku, w którym żyją, czyli czy mogą dokonywać wyborów?
* Jeżeli tak, to jaka jest ich gotowość korzystania z tej możliwości, czyli czy chcą dokonywać wyborów?
* Jeżeli tak, to czy są wystarczająco kompetentne, by podejmować decyzje, określać cele swych działań i adekwatnie dobierać cele ich realizacji, czyli czy potrafią dokonywać wyborów?
* Jeżeli tak, to jakie wybierają cele i środki do ich realizacji, czyli jakie są ich nastawienia?

Odpowiedzi na te pytania pozwolą określić główny cel aktywizacji: czy jest nim pobudzenie dziecka i „wytrącenie” ze stanu bierności, czy kształtowanie gotowości do podejmowania działania, czy może ukierunkowanie działań dziecka, aby stały się bardziej skuteczne.Przyjęcie interakcyjnego (systemowego) punktu widzenia poszerza nasze spojrzenie i pozwala objąć uwagą nie tylko samo dziecko czy nastolatka, ale również otoczenie, w którym żyje oraz jakość relacji, których doświadcza (np.: matka – ojciec – dziecko, dziecko – rodzeństwo, dziecko – rówieśnicy ze szkoły, dziecko – nauczyciele). Zebranie informacji o dziecku, o najbliższym środowisku i innych czynnikach oddziałujących na nie pozwala dopasować formy aktywizacji (np.: zaangażowanie w organizację młodzieżową, uczęszczanie na zajęcia dodatkowe) do sytuacji dziecka i jego rodziny.

W pracy z dziećmi i młodzieżą podejście systemowe ma niezwykle istotne znaczenie, ponieważ nie są to osoby decydujące w pełni o sobie, są zależne finansowo i emocjonalnie od swoich opiekunów. Bardzo często działania aktywizujące samo dziecko okazują się niewystarczające i konieczne jest wsparcie dla jego rodziny czy otoczenia.

Przykładowe programy aktywizujące

Programy: Młodzi w Akcji, Druga strona ulicy, Program (wolontariat) Starszy Brat Starsza Siostra, Zupa, Szansa na 5, są dowodem na to, że dobry pomysł, odpowiednia interwencja środowiskowa, wsparcie opiekuna, grupy rówieśniczej czy całej społeczności lokalnej mogą doprowadzić do zmiany niekonstruktywnych przekonań, postaw i zachowań.
Projekt Szansa na 5, adresowany do dzieci i młodzieży przejawiających trudności w nauce, realizowany był w Stowarzyszeniu dla Dzieci i Młodzieży „SZANSA”. Według realizatorów, osiągnięto cele główne projektu: wspieranie rozwoju dziecka, ułatwienie procesu uczenia oraz motywowanie do nauki. Zrealizowano również cele szczegółowe, m.in.: podniesienie kompetencji językowych, lepsza koncentracja uwagi, kształcenie umiejętności czytania ze zrozumieniem, usprawnienie czynności w zakresie działań matematycznych, a także eliminowanie niepowodzeń szkolnych oraz ich emocjonalnych i społecznych konsekwencji. Dodatkowe zajęcia z matematyki i języka polskiego odbywały się dwa razy w tygodniu. Wszystkie treści, zadania, ćwiczenia i zabawy były dostosowane do umiejętności i możliwości rozwojowych dzieci. Podczas zajęć wykorzystywano zestawy ćwiczeń „Gimnastyki Mózgu” dotyczące czytania, pisania, myślenia, umiejętności samodzielnego uczenia się, zapamiętywania, przypominania, motywacji do pracy oraz poczucia własnej wartości. Zajęcia były wzbogacone zabawami socjoterapeutycznymi, które wspomagały proces nabywania wiedzy o samym sobie i o innych ludziach, wspomagały proces rozumienia świata społecznego oraz kształtowały prawidłową komunikację. Organizowano sytuacje, które dostarczały nowych doświadczeń, przeciwstawnych doświadczeniom urazowym i pozwalały wyćwiczyć i wypróbować w bezpiecznych warunkach nowe sposoby zachowania. W czasie projektu zorganizowano dla wszystkich uczestników projektu wycieczkę do Aquaparku Polkowice. Dzieci były zachwycone ślizgawkami, brodzikami, basenami, później zjadły deser lodowy w restauracji. Wycieczka była wielkim wydarzeniem dla wszystkich dzieci – dzień na basenie i w restauracji zapamiętają długo (więcej informacji o programach na stronie www.szansa.glogow.org).

Niezwykle efektywne jest aktywizowanie młodych ludzi poprzez różne formy aktywnego spędzania czasu w środowisku innym niż mają na co dzień – zorganizowanym, pełnym pomysłów, różnych celów. W ten sposób dostarcza się im okazji do uczenia się nowych zachowań, ale też zachęca (i umożliwia) do innego spojrzenia na siebie i otaczający świat.

Podstawowym czynnikiem aktywizacji jest nawiązanie odpowiedniego kontaktu z dziećmi i młodzieżą z grup ryzyka. Dzięki niemu możliwy staje się przepływ informacji, zrozumienie oraz współpraca. Gdy włączamy dzieci i młodzież do wspólnego ustalania celów – pokazujemy, że traktujemy je poważnie, ale też, że szanujemy ich dążenia, cele i oczekiwania.
Anna Brzezińska,Anna Resler-Maj

źródło: http://charaktery.eu/artykuly/Rodzina/560/Aby-chcialo-sie-chciec/
Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja