PoradnikPR.info

PoradnikPR.info

Poradnik pedagogiczno - resocjalizacyjny

 
 
 
 

Bezdomność

Definicje bezdomności

Problem bezdomności w polskiej literaturze jest dość szeroko poruszany niestety nie udało mi się dotrzeć do jednej ogólnej definicji tego zjawiska. Dlatego przytoczę kilka definicji z rożnych źródeł.

Wg P. Legutko „ pisząc o zjawisku bezdomności, trzeba zawsze uściślić, o co konkretnie chodzi- czy o formalny brak dachu nad głową ( meldunku, mieszkania samodzielnego), czy o trwałe wykorzenienie ze swojego towarzystwa. Pierwsze niekoniecznie oznacza drugie.”( P. Legutko, 2001, s. 1).

Andrzej Leszczyński jest zdania, że „ (…) Trzeba najpierw odróżnić dom od mieszkania. Ponieważ mówiąc o bezdomności ma się zazwyczaj brak dachu nad głowa, brak własnego kąta, zatem bezmieszkalność raczej, a nie bezdomność. Brak mieszkania to brak możliwości zaspokojenia potrzeb najbardziej elementarnych i trudno poza tym coś szczególnie odkrywczego powiedzieć” (A. Leszczyński, 2001, s.3).

Jest również grupa definicji mówiąca o tym ze bezdomność jest uwarunkowana splotem wydarzeń uwarunkowań. Bezdomność to także skutek zmniejszonej zdolności do samodzielnego życia i poddania się wymogom społeczeństwa, oceniającego jednostkę pod względem wydajności” - twierdzi Bożena Kromolnicka ( cyt. Za A. Kulik, J. Szczęsny, 1998)

Lucyna Frąckiewicz stwierdza: „Bezdomność stanowi niewątpliwie syndrom ubóstwa i pełną w zasadzie marginalizację życia społecznego. Bezdomny to na ogół człowiek nie posiadający dóbr materialnych, żyjący dniem dzisiejszym, któremu obce są zachowania przezorności i dbałości o własną przyszłość (…) Większość bezdomnych to osoby, których trudne warunki i uwikłania sytuacyjne pozbawiły domu” ( L. Frąckiewicz, 1998, s.9)

Lub definicje, które mówią o bezdomności jako kumulacji przyczyn.

Teresa Sołtysiak stwierdza, że „ bezdomność jest wypadkową splotów różnorodnych determinant i okoliczności egzystencjalno- losowych danej jednostki, uwikłanej w makro i mikrospołecznych warunkach życia” (T. Sołtysiak, 1997, s.13)

Zostały również wyodrębnione definicje przedstawiające bezdomność jako złożone zjawisko społeczne i kulturowo- osobowościowy stan bezdomnego człowieka.

B. Bartosz i E. Błażej „ Bezdomność w najogólniejszym rozumieniu jest warunkowana przemianami społeczno- gospodarczymi (…) Bezdomność jako zjawisko społeczne wiąże się najwyraźniej z brakiem domu, pracy, środków do życia; natomiast jako fenomen osobowościowy znajduje odzwierciedlenie przede wszystkim w sferze emocji i uczuć. Nie sposób, więc oddzielić jednych od drugich.. Dopiero uwzględnienie społecznych i osobowościowych symptomów bezdomności dostarcza w miarę pełnego, choć zapewne niewystarczającego zbioru wskaźników do badań nad tym zjawiskiem zarówno na poziomie losów indywidualnych, jak i w skali społecznej “( B. Bartosz, E. Błażej, 1997, s. 80).

Definicja bezdomności zawarta jest w ustawie o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 roku; dotyczącej osoby bezdomnej, która nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych: nie posiada meldunku stałego w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Amerykański badacz P. H. Rossi (1998) przedstawia dwa rodzaje bezdomności: bezdomność dosłowną i potencjalną. Bezdomność dosłowna dotyczy osób przebywających, śpiących w schroniskach bądź innych instytucjach zajmujących się pomocą osobom bezdomnym lub miejscach prywatnych bądź publicznych nie przeznaczonych do mieszkania. Bezdomność potencjalna dotyczy osób, które mieszkają w warunkach niepewnych, choć zajmują oni niejednokrotnie konwencjonalne mieszkania są zagrożeni przejściowa lub trwałą ich utratą.

K. Wierzbicka (1990):

- Bezdomność jawna to sytuacja rzeczywistego braku dachu nad głową; stan, który bardzo trudno zamaskować zwłaszcza w dłuższym przedziale czasu;

- Bezdomność ukryta to sytuacja, gdy warunki mieszkaniowe konkretnych osób znacznie odbiegają od przyjętych i akceptowanych w danym społeczeństwie standardów.

Za bezdomne A. Przymeński uznaje:

- Tylko osoby jawnie bezdomne, czyli te, których bezdomność jest stanem rzeczywistym, fizycznie ujawnionym

- Zarówno osoby korzystające ze schronienia oferowanego przez instytucje działające na ich rzecz, jak i pozostające poza nimi,

- Poza osobami nie mającymi zameldowania, tych ludzi, którzy je mają, ale różne towarzyszące okoliczności uniemożliwiają im korzystanie z lokali, do których mają formalne prawo, o ile ich sytuacja mieści się w ramach określonych definicji bezdomności

- Tylko osoby z obywatelstwem polskim, mające zezwolenie na pobyt w Polsce bądź status uchodźcy. Osoby, które takiego statusu nie posiadają należy zaliczyć do nielegalnych imigrantów. ( A. Przymeński, 1997).

A. Przymeński Porusza bardzo istotną kwestię związaną z wiekiem osób bezdomnych. Uważa, że za bezdomne możemy uznać tylko osoby dorosłe oraz te dzieci, które znalazły się w sytuacji bezdomności wraz ze swoimi rodzicami bądź opiekunami. Ujawnienie bezdomności dziecka wiąże się, bowiem z natychmiastowym przerwaniem tego stanu przez skierowanie go do odpowiedniej instytucji.

“bezdomnym jest człowiek nie mający miejsca spełniającego warunki mieszkalne, ani aktualnej możliwości lub chęci uzyskania tego miejsca” ( A. Duracz- Walczak, 1998, s.25).

Prawo a bezdomność

Historia polskich ludzi bezdomnych sięga średniowiecza wtedy nazywani byli „ludźmi luźnymi” byli wolni od obowiązku pańszczyzny, nie mieli stałego miejsca zamieszkania, co utrudniało im zdobycie środków materialnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb. Nazywano ich też „ludźmi gościńca”. „Ludźmi luźnymi” zostawali zazwyczaj ludzie, którym często żołnierze biorący udział w toczących się walkach odbierali inwentarz, wszelkie zapasy, niszczyli końmi siano i zboże, często raniąc przy tym właściciela

Termin „bezdomny’ pojawia się w słownictwie polskim dopiero na przełomie XVIII/ XIX wieku. Początkowo obejmował swym zakresem ofiary wojen i powstań. Dopiero w latach międzywojennych bezdomność uznana została formalnie i prawnie za problem społeczny.

W polskim ustawodawstwie sprawa bezdomności pojawiła się po raz pierwszy w ustawie O opiece społecznej z 16 sierpnia 1923 roku. (Dz U RP nr 92 poz. 726, s.1002/ 1923)

„opieką społeczną w rozumieniu niniejszej ustawy jest zaspokajanie ze środków publicznych niezbędnych potrzeb życiowych tych osób, które trwale lub chwilowo własnymi środkami materialnymi lub własna pracą uczynić tego nie mogą, jak również zapobieganie wytwarzaniu się stanu, powyżej określonego” (Dz U RP nr92, s. 1002/ 1923)

PO II wojnie światowej państwo wzięło odpowiedzialność za rozwiązanie problemów społecznych. Zgodnie z panującą wówczas doktryna polityczna, uznano, że w Polsce nie ma problemu bezdomności. W związku z tym wszelkie instytucje działające na rzecz bezdomnych uległy likwidacji. Dotyczyło to przytułków, misji dworcowych CARITAS, kuchni ludowych, zakładów opieki dla dorosłych oraz domów noclegowych. Na ich miejscu pojawiły się tzw. „hotele robotnicze”. Lata sześćdziesiąte przyniosły zakaz działalności izb przejściowego pobytu. Do 1989 roku nie podejmowano praktycznie żadnych działań mających na celu zdiagnozowanie zjawiska bezdomności w Polsce. Po roku 1989 nastąpiło znaczne nasilenie omawianego zjawiska. Wiązało się ono ze zmianami ustrojowymi oraz wprowadzeniem gospodarki rynkowej.

Obecnie wszelkie regulacje prawne dotyczące problemu bezdomności warunkowane są zapisami Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1997 roku. (art. 67, w którym przyznaje się każdemu obywatelowi prawo do zabezpieczenia społecznego oraz art. 75, w którym czytamy: „Władze publiczne prowadza politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania. Ochronę praw lokatorów określa ustawa” ( Konstytucja RP, Warszawa, 1997, s. 15)).

Zadania państwa w zakresie pomocy dla osób bezdomnych zostały ustalone ustawą O pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. ( Dz U 1990 r., nr 87, poz. 506)

Wg zapisu ustawowego pomoc społeczna jest udzielana osobom, które nie maja żadnych źródeł utrzymania lub, gdy ich dochód nie przekracza kryterium dochodowego przewidzianego w ustawie. Świadczenia są udzielane na wniosek osoby potrzebującej bądź za jej zgoda, ewentualnie z urzędu.

Obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej spoczywa na gminie, która nie może odmówić pomocy osobie potrzebującej, ( art. 9)

Zgodnie z ustawą osobie bezdomnej przysługują następujące świadczenia:

-         przydzielenie tymczasowego miejsca noclegowego ( art. 14 )

-         otrzymanie bielizny, odzieży, obuwia (art. 15 )

-         jeden gorący posiłek dziennie ( art. 16 )

-         usługi opiekuńcze (art.17 )

-          pogrzeb ( art. 18 )

Ponadto bezdomnemu przebywającemu w gminie, w której jest zameldowany przysługuje:

-         pomoc socjalna, poradnictwo prawne i psychologiczne (art. 23, pkt.1 )

-         pomoc w załatwianiu spraw urzędowych ( art. 23, pnkt. 2 )

-         pomoc w znalezieniu miejsca w domu opieki społecznej lub w innym zakładzie opiekuńczym- za zgodą zainteresowanego ( art. 19 )

-         jeżeli jest osoba niezdolna do pracy lub wieku poprodukcyjnym, przysługuje tej osobie zasiłek stały wyrównawczy ( art. 28 i 29 ) lub zasiłek okresowy ( art. 31 )

Placówki pomagające osobom bezdomnym.

Instytucje administracji publicznej.

-              Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej

-              administracje samorządowe

-              centra pomocy rodzinie

-              służbę zdrowia

-              policję ( wydziały prewencyjne i opiekuńcze)

Placówki pozarządowe.

-              Stowarzyszenie Pomocy Bezdomnym

-              Ogólnopolski System pomocy bezdomnym Markot

-              MONAR

-              Caritas- zakres działalności obejmuje cały kraj

-              Wspólnota katolicka Chleb Życia

Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Miłosierdzia.

-              Stowarzyszenie solidarności wobec AIDS

-              Fundacja SOS

-              „Lekarze Świata”

Rodzaje placówek dla ludzi bezdomnych.

-              NOCLEGOWNIE, przeznaczane są dla bezdomnych skierowanych przez Ośrodki Pomocy Społecznej, Policje i inne, nie mający żadnego schronienia. Pomoc udzielana w nich ma charakter doraźny, dając możliwość dziennego pobytu zgodnie z regulaminem placówki oraz zapewniającą dodatkowa pomoc.

-              SCHRONISKA DLA BEZDOMNYCH mieszczą się przede wszystkim w większych skupiskach miejskich. Placówki te oferują swoim podopiecznym dach nad głową, nocleg, posiłek, odzież, środki higieny. Nie są miejscem stałego pobytu osób bezdomnych. Charakterystyczna jest dla nich duża rotacja podopiecznych. Prowadzona jest pomoc i praca socjalna. Niektóre schroniska prowadzą też działalność kulturalno-oświatową i obejmują podopiecznych opieka duszpasterską. Podopieczni w schroniskach zobowiązani są do pracy wedle swoich możliwości oraz stanu zdrowia. Sami utrzymują porządek domu oraz terenu placówki. Wykonują tez prace związane z prowadzeniem kuchni, kotłowni i in.

-              DOMY DLA SAMOTNYCH MATEK domy takie funkcjonowały w Polsce już od 1950 roku. Były wówczas prowadzone przez zgromadzenia zakonne. Przeznaczone są dla kobiet z dziećmi odrzuconych przez rodzinę i najbliższe środowisko. Są to kobiety posiadające bardzo małe dzieci oraz oczekujące narodzin dziecka. Maja one możliwość skorzystania z pomocy socjalnej, niektórych porad prawnych i psychologicznych. Mieszkanki domów same dbają o porządek w domu, gotuję, piorą, angażują się w prace porządkowe u darczyńców. Opiekują się małymi dziećmi. Dzieci w wieku szkolnym uczęszczają do szkoły.

-              HOSTELE POMOCY SPOŁECZNEJ przeznaczony dla bezdomnych mających trwały związek z miejscem, w którym znajduje się hostel pomocy, poprzez zameldowanie, pracę i dla tych, którzy chcą się usamodzielnić. Pobyt ogranicza się zwykle do sześciu miesięcy, z możliwością przedłużenia na rok. W placówce prowadzi się pomoc socjalną.

-              DOMY DLA OSÓB STARSZYCH I CHORYCH maja charakter domów pobytu stałego, a nawet dożywotniego, dla ludzi starszych, niepełnosprawnych, i chorych. Mieszkańcy tego rodzaju placówek nie stracili swych domostw, ale ze względu na brak jakiejkolwiek pomocy nie mogli w nich pozostać.

-              DOMY AKTYWNOŚCI ŻYCIOWEJ przeznaczone dla najmłodszej grupy bezdomnych, niezaradnych życiowo. Mają na celu przygotowanie podopiecznych do samodzielności życiowej.

-              MIESZKANIA READAPTACYJNE DLA BEZDOMNYCH

-              WSPÓLNOTY (np. Barka)

Placówki należące do drugiej grupy to:

-               POGOTOWIA INTERWENCJI SPOŁECZNEJ (niosą pomoc bezdomnym głównie z poza ośrodków, schronisk i hosteli)

-               PRZYCHODNIE LEKARSKIE dla bezdomnych ze schronisk i spoza nich.

-               JADŁODAJNIE wydające gorące posiłki dla bezdomnych

-               PUNKTY POMOCY SANITARNEJ I RZECZOWEJ

-               ŁAŹNIE

-              DOMY DZIENNEGO POBYTU m.in. dla ofiar przemocy

-               PUNKTY WYDAWANIA ŻYWNOŚCI

(L. Stankiewicz, 2002,s.52,53)

Przyczyny bezdomności

B. Bartosz i E. Błażej (1997) dzielą czynniki na cztery grupy:

-               Społeczne (np. bezrobocie i likwidacja hoteli pracowniczych, brak opieki nad wychowankami domów dziecka po ukończeniu 18 lat, brak miejsc dla osób starszych)

-               Związane z chorobami i patologiami (np. alkoholizm, prostytucja, przestępczość, znęcanie się nad rodziną)

-               Natury psychologicznej

-               Wynikające z regulacji prawnych (dotyczy eksmisji z dotychczas zajmowanych mieszkań)

S.Sidorowicz (2000) przytacza przyczyny bezdomności, które są formułowane przez różnych autorów:

„1. Pogłębiające się ubóstwo pewnych warstw społeczeństwa w połączeniu z brakiem tanich mieszkań.

2. Niewydolność służb opieki socjalnej.

3. Utrata pracy, zwłaszcza, gdy osoba niema odpowiedniego wykształcenia i przygotowania zawodowego, co uniemożliwia przystosowanie do nowych wymagań i znalezienie nowego miejsca pracy

4. Brak lub zniszczenie oparcia społecznego, pozrywanie związków uczuciowych, samotność. Tutaj znajdują się rozmaite typy zaburzeń osobowości (osobowość dysocjalna, inne zaburzenia osobowości o znacznym nasileniu, trwałe zmiany osobowości po chorobie psychicznej czy po katastrofach w życiu osobistym i przeżyciu sytuacji ekstremalnej).

5. Emigracje imigracje najbiedniejszych osób z obszarów nędzy, zacofanych ekonomicznie i kulturowo, do obszarów bogatszych, ze wsi do miasta, do rozwiniętych krajów, w dążeniu do polepszenia swojego bytu. Może to powodować pewne postacie poważnych zaburzeń psychicznych (np. ciężkie zaburzenia adaptacyjne, reaktywne psychozy) wynikające z zerwania dotychczasowych więzi (rodzinnych przyjacielskich), utraty oparcia, nieumiejętności walki o przetrwanie.

6. Upośledzenie umysłowe lub otępienie intelektualne prowadzi niekiedy, do wyeliminowania jednostki z dotychczasowego środowiska lub do niemożności utrzymywania się w nim.(…)

7. Wychowanie w warunkach skrajnej deprywacji uczuciowej, porzucenie przez rodziców przed dziesiątym rokiem życia, pozostawanie w zakładach poprawczych, opiekuńczych i wychowawczych (…)

8. Uzależnienie od substancji psychoaktywnych, w tym od alkoholu (…)

9. Tzw. deinstytucjonalizacja tj. czasem na mocy ustawy dużych szpitali psychiatrycznych spowodowało znalezienie się na ulicy psychicznie chorych po wielu latach pobytu w szpitalach.”

( S. Sidorowicz, 2000, s.1- 6)

Ważne wg mnie jest to, że źródła bezdomności można odnaleźć w świecie otaczającym człowieka (są to przyczyny obiektywne) jak i w nim samym ( przyczyny subiektywne). Są one ze sobą silnie powiązane, wzmacniając nierzadko swe oddziaływania.

Poznając przyczyny bezdomności możemy poznać jej istotę, dzięki czemu będziemy w stanie jej przeciwdziałać.

Powiadom znajomego
  1. (wymagane)
  2. (prawidłowy adres email wymagany)
  3. (wymagane)
  4. (prawidłowy adres email wymagany)
 

cforms contact form by delicious:days

Powiązane Artykuły:

  • Nie znaleziono Powiązanych Artykułów

Zostaw swój komentarz

You must be logged in to post a comment.

Kategorie

Chmurka Tagów

Publikuj już dziś!

Publikuj swój artykuł a otrzymasz ZAŚWIADCZENIE!
*Przeczytaj więcej»
*Publikuj»

Administracja